Palmiry: odnaleziono kolejne szczątki ofiar niemieckich egzekucji
Między 14 a 25 lipca 2025 roku badacze IPN wrócili do lasów pod Palmirami, by kontynuować poszukiwania ofiar niemieckich egzekucji z czasów II wojny światowej.
W trakcie badań natrafiono na nieznany wcześniej grób oraz szczątki, które najpewniej zostały pominięte podczas powojennych ekshumacji, przeprowadzonych w 1947 roku.
W pobliżu miejscowości Palmiry w latach 1939–1941 niemieccy okupanci przeprowadzali masowe egzekucje polskich obywateli. Była to operacja, której celem było „niszczenie przewidywanego oporu” poprzez fizyczną eliminację przedstawicieli polskich elit – polityków, działaczy społecznych, intelektualistów i liderów opinii. W Puszczy Kampinoskiej zginęli m.in. marszałek Sejmu Maciej Rataj, znany działacz ludowy Mieczysław Niedziałkowski oraz mistrz olimpijski Janusz Kusociński.
Miejsce egzekucji było ściśle strzeżone. Zwłoki zasypywano ziemią i maskowano liśćmi, często sadzono na nich młode drzewa. Polscy leśnicy, m.in. Adam Herbański, oznaczali jednak potajemnie mogiły – wycinali krzyżyki w korze drzew, wbijali łuski w pnie. Dzięki ich odwadze możliwe było odnalezienie tych grobów po zakończeniu wojny.
W drugiej połowie lat 1940. przeprowadzono ekshumacje, w czasie których odnaleziono 22 zbiorowe mogiły. Wydobyto z nich szczątki 1734 ofiar. Zostały one pochowane na cmentarzu–mauzoleum w Palmirach, utworzonym w 1948 roku.
Ciała ofiar nadal są w Puszczy
Okazuje się jednak, że Puszcza Kampinoska nadal skrywa groby. Dzięki dokładnej analizie powojennych zdjęć lotniczych zespołowi IPN udało się precyzyjnie wytypować miejsca, gdzie mogą znajdować się kolejne niezabezpieczone mogiły. W dwóch z tych lokalizacji odkryto fragmenty szkieletów, a także osobiste przedmioty należące do ofiar, takie jak grzebienie, okulary, szczoteczki do zębów, buty, portmonetki, ubrania, monety i obrączki.
Odkrycie potwierdza przypuszczenia, że w trakcie powojennych ekshumacji nie wszystkie szczątki zostały wydobyte – m.in. ze względu na trudne warunki i zaawansowany stopień rozkładu ciał. Wszystkie odnalezione obecnie szczątki i pamiątki zostaną teraz przebadane przez ekspertów, którzy postarają się przywrócić im tożsamość.
– Nie są to zwyczajne prace archeologiczne […]. Jest to sprawa wagi państwowej. W ten sposób państwo polskie, ale też my jako obywatele upominamy się o naszych bohaterów – tak misję swojego zespołu prof. Krzysztof Szwagrzyk, który kieruje pracami Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej.
Zadaniem Biura jest odnalezienie i identyfikacja ofiar systemów totalitarnych i czystek etnicznych, a następnie przekazywanie ich rodzinom. Do tej pory zespół prof. Szwagrzyka przebadał ponad 400 lokalizacji, odnajdując szczątki ponad 2500 osób. Biuro działa w 11 oddziałach na terenie kraju i poza jego granicami.
Lipcowe prace realizowane były we współpracy z Dyrekcją Kampinoskiego Parku Narodowego oraz przy udziale żołnierzy 2. Mazowieckiego Pułku Saperów z Nowego Dworu Mazowieckiego.
Kresy.pl / IPN
Drogowskaz do mogił w Palmirach wraz z przyklejonym nekrologiem, zawiadamiającym o pogrzebie Macieja Rataja, 1946, fot. NAC.
