„Odprawa posłów greckich”. Premiera dla króla, który nie rozumiał
12 stycznia 1578 roku w królewskim pałacyku w Jazdowie pod Warszawą odbyła się prapremiera „Odprawy posłów greckich” Jana Kochanowskiego, uznawanej za pierwszy nowoczesny dramat w języku polskim.
Przedstawienie przygotowano na wesele podkanclerzego koronnego Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną i pokazano je w obecności króla Stefana Batorego oraz królowej Anny Jagiellonki.
Autorem sztuki był Jan Kochanowski, najwybitniejszy poeta polskiego renesansu, twórca „Trenów”, „Fraszek” i „Pieśni”, humanista wykształcony we Włoszech i Niemczech. „Odprawa posłów greckich” nawiązywała do mitu trojańskiego: greccy wysłannicy przybywają do Troi, by domagać się zwrotu Heleny porwanej przez Parysa. W dramacie ścierają się postawa egoistyczna, reprezentowana przez Parysa, z odpowiedzialnym patriotyzmem Antenora, który ostrzega przed wojną i upadkiem państwa.
Choć fabuła była osadzona w świecie antycznym, sens polityczny był czytelny dla współczesnych. Widzowie rozpoznawali w trojańskich sporach aluzję do polskich sejmów, a całość wpisywała się w aktualne napięcia związane z planowaną wojną. – Nie przypadkiem premiera sztuki odbyła się na krótko przed sejmem, który miał zdecydować o podatkach na wojnę moskiewską – podkreślał w audycji Polskiego Radia prof. Stanisław Dubisz.
Czytaj też: Sarmackie epitafia poetów
Inscenizację przygotowano w zaledwie kilka tygodni, z udziałem dworzan w rolach aktorów i z kosztowną scenografią. Spektakl grano po polsku, co miało znaczenie symboliczne, ale też praktyczne: król Stefan Batory prawdopodobnie mało zrozumiał. Węgierski władca Rzeczypospolitej języka polskiego nigdy dobrze nie opanował.
Nie zachowały się świadectwa pozwalające jednoznacznie ocenić reakcję pierwszej publiczności na tę wymagającą sztukę. Byli tacy, którym dzieło się nie podobało. Wiadomo natomiast, że mimo kolejnych wydań — jedenaście do 1639 roku — utwór powrócił na scenę dopiero w 1884 roku.
Mimo tej przerwy scenicznej „Odprawa posłów greckich” zajmuje wyjątkowe miejsce w historii literatury. To jedyna polska tragedia renesansowa napisana według antycznych reguł i dzieło, które na ponad stulecie wyznaczyło wzorzec rodzimego dramatu. Prapremiera z 1578 roku była więc nie tylko dworskim widowiskiem, lecz także momentem narodzin polskiego teatru dramatycznego.
Kresy.pl / Polskie Radio
Posłuchaj: Szczęśliwy człowiek prawdziwie
