„Merkuriusz Polski Ordynaryjny”. Gazeta króla i narodziny polskiej prasy

3 stycznia 1661 roku w Krakowie ukazał się pierwszy numer „Merkuriusza Polskiego Ordynaryjnego” — pisma, które otworzyło dzieje polskiej prasy periodycznej.

W czasach, gdy w Europie rozwijały się już regularne gazety, dwór królewski postanowił stworzyć własny periodyk: po to, by informować o sprawach kraju i świata, ale też — bardziej dyskretnie — kształtować opinię publiczną szlachty.

„Merkuriusz” narodził się w szczególnych okolicznościach. Król Jan Kazimierz i królowa Ludwika Maria przebywali wówczas w Krakowie wraz z dworem, a na politycznym horyzoncie dojrzewał projekt elekcji vivente rege — wyboru następcy za życia monarchy, który miał zapobiec chaosowi bezkrólewia. Czasopismo miało więc podawać „wieku teraźniejszego wiadomości”, a zarazem prezentować wydarzenia w taki sposób, by budować poparcie dla królewskich planów reform.

Inicjatorem pisma był marszałek nadworny koronny Łukasz Opaliński, gorący zwolennik wzmocnienia władzy królewskiej. Redakcję powierzono Hieronimowi Pinocciemu, sekretarzowi królewskiemu pochodzącemu z Lukki, który miał doświadczenie w sporządzaniu biuletynów informacyjnych dla dworu. „Merkuriusz” drukowano w oficynie Jana Aleksandra Gorczyna.

Tygodnik nosił rozbudowany tytuł: „Merkuriusz Polski, dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający, dla informacjej pospolitej”. W typowym numerze (8–12 stron, format około 20×17 cm) publikowano wieści z Polski i Europy: o wojnach, dworach, traktatach i dyplomatycznych intrygach. Wyróżniano zwłaszcza sukcesy militarnych działań Rzeczypospolitej przeciw Moskwie i Kozakom — przedstawiane w sposób korzystny dla dworu. Równolegle ukazywała się włoska wersja pisma, „Continuatione del Mercurio Polacco”, przeznaczona dla zagranicznych odbiorców.

Nakład szacuje się na 100–300 egzemplarzy, co w ówczesnych realiach czyniło pismo elitarnym, skierowanym głównie do warstwy politycznie aktywnej. Po 27 numerach wydawanych w Krakowie redakcja przeniosła się do Warszawy, gdzie obradował sejm — tam ukazały się numery 28–42. Gdy jednak polityczne plany dworu załamały się, zakończyła się też historia gazety: ostatni numer wyszedł 22 lipca 1661 roku.

Choć żywot „Merkuriusza Polskiego Ordynaryjnego” był krótki, odegrał on rolę pionierską. Był pierwszą regularną gazetą w języku polskim, łączącą informację, propagandę i próbę nowoczesnego dialogu z opinią publiczną. Stał się punktem odniesienia dla późniejszych wydawnictw — i symbolicznym początkiem polskiego dziennikarstwa.

Kresy.pl / Wilanów

Czytaj też:

Władysław IV Waza rozważał użycie latających, mechanicznych smoków w wojnie przeciw Turcji

Ostatni polski Waza, syn Władysława IV, spoczywa w Rzymie. Dlaczego nie został królem?