Jak AK uderzyła w sylwestrową noc. Historia akcji „Nowy Rok”
W nocy z 31 grudnia 1942 roku na 1 stycznia 1943 roku Armia Krajowa przeprowadziła w Warszawie jedną z pierwszych operacji dywersyjnych Kedywu, nazwaną „Nowy Rok”.
Był to zamierzony sygnał dla okupanta: polskie podziemie potrafi uderzać w strategiczne miejsca, nawet wtedy, gdy Niemcy próbują sparaliżować życie miasta i zakazać jakichkolwiek zgromadzeń. Akcja miała także wymiar odwetu — stanowiła odpowiedź na brutalne pacyfikacje na Zamojszczyźnie oraz demonstrację, że formowana struktura Kedywu wchodzi w fazę działań.
Plan przewidywał dwa równoległe uderzenia. Pierwsze, dowodzone przez kpt. „Szynę” (Zbigniewa Lewandowskiego) wraz z por. „Gryfem” (Leonem Tarajkowiczem) i por. „Jotesem” (Jerzym Skupieńskim), zakładało wysadzenie wiaduktu kolejowego na Woli, w rejonie ulic Wolskiej i Bema. Na miejscu okazało się jednak, że obiekt jest wyjątkowo dobrze chroniony. Próba cichej likwidacji wartownika nie powiodła się, a ostrzelana z nasypu grupa saperska musiała się wycofać, rezygnując z detonacji.
Drugi zespół — z podokręgu „Struga” — działał w centrum. O godzinie 1:55 żołnierze podłożyli ładunek w tunelu linii średnicowej. Wybuch wykoleił pociąg towarowy Wehrmachtu. Raport Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) z 5 stycznia 1943 roku odnotował wykolejenie trzech wagonów i około sześciogodzinną przerwę w ruchu kolejowym. Cios skutecznie zaburzył logistykę przeciwnika w kluczowym punkcie miasta.
Znaczenie operacji „Nowy Rok” wykraczało jednak poza sam efekt materialny. Pokazywała ona, że w styczniu 1943 roku, gdy Kedyw formalnie dopiero się organizował, jego oddziały już były zdolne do skoordynowanego, ryzykownego działania. Uczyła też, że celem nie zawsze musi być spektakularne zniszczenie — czasem wystarczy sparaliżowanie ruchu, podważenie poczucia bezpieczeństwa i udowodnienie, że niemiecka kontrola nie jest absolutna.
Kedyw, czyli Kierownictwo Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej, utworzono właśnie na przełomie 1942 i 1943 roku. Była to struktura odpowiedzialna za organizowanie sabotażu i akcji dywersyjnych w okupowanej Polsce. Uderzenie w transport kolejowy wykonane w noc sylwestrową było pierwszą akcją wykonaną przez patrole saperskie Kedywu.
Kresy.pl
Czytaj też:
„Skazali mnie, bo odmówiłem współpracy z nimi”. Wyrok śmierci na „Nila”
