1 maja 1576 roku koronowaliśmy jednocześnie dwóch królów. Wzięli ze sobą ślub
1 maja 1576 roku na Wawelu odbyły się jednocześnie ślub i koronacja dwojga władców: królowej Anny Jagiellonki oraz księcia Siedmiogrodu Stefana Batorego.
Stefan Batory został królem Polski iure uxoris, czyli z prawa swojej żony, która już wcześniej – w 1575 roku – została ogłoszona królem.
Anna Jagiellonka, córka Zygmunta Starego i Bony Sforzy, była bezdzietna i niezamężna. Jej brat, Zygmunt August, zdając sobie sprawę, że sam nie doczeka się potomka, postanowił zabezpieczyć sukcesję. W jego zamyśle przyszły król Polski miał poślubić Annę, co pozwoliłoby zachować ciągłość dynastii i zapewnić stabilność władzy. Koronę w Rzeczpospolitej można było dostać tylko w pakiecie z Anną.
Po śmierci Zygmunta Augusta w 1572 roku tron polski stał się przedmiotem pierwszej wolnej elekcji. Na króla wybrano francuskiego księcia Henryka Walezego, który zobowiązał się poślubić Annę Jagiellonkę, lecz nigdy nie spełnił tej obietnicy. Już po kilku miesiącach panowania zbiegł do Francji, by objąć tamtejszy tron. Jego ucieczka wywołała konsternację w Rzeczypospolitej i zmusiła szlachtę do zorganizowania kolejnej elekcji.
Czytaj też: Miasto idealne, które trafiło do podręczników
W jej wyniku doszło do podwójnego wyboru – jednym z kandydatów był Maksymilian II Habsburg, którego preferowali magnaci, drugim zaś książę Siedmiogrodu, Stefan Batory, którego wolała szlachta. Ten ostatni podjął zdecydowane działania, żeby uprzedzić Habsburga: zaprzysiągł pacta conventa i niezwłocznie przybył do Polski.
Ostatecznie 1 maja 1576 roku doszło do koronacji dwójki królów: Anny Jagiellonki jako posiadaczki praw dynastycznych, oraz Stefana Batorego, jako jej małżonka i współwładcy. Ceremonii ślubnej i koronacyjnej w katedrze wawelskiej przewodniczył biskup kujawski Stanisław Karnkowski.
Batorego koronowano nie Koroną Chrobrego, lecz prywatną koroną Jagiellonów, tzw. koroną węgierską. Stało się tak dlatego, że koronacja nie uzyskała poparcia polskich senatorów, na czele z Jakubem Uchańskim, prymasem, i strażnik Skarbca Koronnego na Wawelu odmówił wydania polskich insygniów koronacyjnych.
Formalnie Anna zajmowała pozycję równorzędną wobec Stefana Batorego. Początkowo próbowała nawet uzyskać nad nim przewagę – m.in. nakazywała posłom zagranicznym, by najpierw jej składali listy uwierzytelniające i przedstawiali swoje legacje. W praktyce jednak rządy sprawował głównie Batory.
Relacje małżonków były chłodne i napięte; król rzadko przebywał z żoną. Anna uchodziła za nieatrakcyjną, miała już ponad pięćdziesiąt lat i cierpiała na liczne choroby. Według przekazów, Batory spędził z nią zaledwie trzy noce. Mimo to Jan Tarnowski pisał w liście do litewskiego magnata: „Anna chłopa dopadła i gębę wysoko nosi”. Potem król unikał małżonki i poświęcił się prowadzeniu wojen.
Czytaj też: 1 kwietnia 1579 ufundowano Uniwersytet Wileński
Największym sukcesem Stefana Batorego były trzy zwycięskie kampanie przeciwko Moskwie w latach 1579–1582, zakończone rozejmem w Jamie Zapolskim. Władca był także fundatorem Akademii Wileńskiej (1579), a także opiekował się Akademią w Krakowie.
Po jego śmierci w 1586 roku Anna Jagiellonka przeżyła jeszcze dziesięć lat. To ona doprowadziła do objęcia tronu przez swojego siostrzeńca, Zygmunta III Wazę. Zmarła w 1596 roku jako ostatnia monarchini z rodu Jagiellonów.
Kresy.pl
