Polski Słownik Biograficzny, t. 3, Kraków 19937, s. 84.Buczacki Jan Andrzej
v. Jan starszy, h. Abdank (+ 1509). Był wnukiem Michała (+ 1438), woj. podolskiego, a synem Jakuba (+ 1501), woj. podolskiego, potem, ruskiego, i Anny ze Sprowy (z Odrowążów). W młodszych latach służył na dworze Aleksandra, w. ks. lit. Następnie był dowódcą jednej ze stałych rot koronnych, zorganizowanych za Jana Olbrachta dla. obrony Rusi i, Podola. W r. 1497 w czasie wyprawy bukowińskiej i w następnym roku był B. ze swą rotą przy w. ks. lit. Aleksandrze i pozyskał sobie wówczas jego zaufanie. W wyprawie bukowińskiej dobrze się musiał sprawować, skoro w r. 1497, w czasie samej kampanii, otrzymał od króla Jana Olbrachta dobra Monasterczany, Chotkowo, Czerniew i in. w ziemi halickiej. W r. 1502 rozbił silny zagon tatarski, który zapędził się w głąb Litwy. Wkrótce wybitny rotmistrz pancerny – otrzymał od króla Aleksandra misję polityczną. W marcu r. 1503 imieniem Korony sprawował obok Piotra Myszkowskiego, woj. łęczyckiego, poselstwo do Moskwy, skąd przywiózł rozejm 6-letni. Był B. wówczas podczaszym koronnym i starostą międzyboskim, w dwa lata później otrzymał starostwo rawskie. Za wierne służby, obok wspomnianych wsi nadanych w dożywocie w z. hal., dał mu król połowę czynszu rocznego, płaconego przez żydów lwowskich, oraz jemu i dwu jego braciom w dziedziczne posiadanie miasteczko Litwinów (w z. hal.). Poza tym zapobiegliwy B. powiększył majątek; kupując kilka wsi. W r. 1508 jeździł ha Litwę, wysłany przez króla Zygmunta I i radę koronną w związku z zamordowaniem Zabrzezińskiego i buntem Glińskiego. Z pocz. następnego roku wysłał go król wraz z Hermolausem Sadkowskim w poselstwie na Węgry i do sułtana tureckiego. B. spełnił zadanie, odnowił rozejm, ale w powrotnej drodze w czerwcu lub lipcu r. 1509 w Temeszwarze zmarł nagle i tam został pochowany. Był ożeniony z Jadwigą, księżną de Lukovil (może z kniaziów z Łukomli w woj. witebskim). Pozostawił małoletnie dzieci, m. nimi syna Jerzego. Miał dwu braci, Jana Feliksa v. Jana młodszego, oraz Jakuba (+ 1541), biskupa płockiego. Na nich skończyła się ta linia Buczackich, a ostatnią dziedziczką ich fortuny stała się siostra Katarzyna, która około r. 1526 wyszła za Jana Tworowskiego, h. Pilawa, woj. podolskiego.
Boniecki; Matr. Summ., II, III, IV; Arch. Główne w W.; Rach. Wojsk. Ks. 4; AGZ II, IX; Acta Alexandri; Acta Tomiciana I, 44; Halecki O., Dzieje unii Jag., Kr. J920, II 24, 45; Kolankowski L., Roty kor. na Rusi i Podolu 1492-1572, “Ziemia Czerwieńska”, Lw. 1935, I 142-3, 147; tenże, Dzieje w. ks. lit. za Jag., W. 1930, 1435; Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości, Lw. 1923, 1232,251,361.
Bolesław Stachoń
