Święty Antoni Peczerski – ojciec życia monastycznego na Rusi
10 lipca w tradycji greckokatolickiej wspominany jest św. Antoni Peczerski, pustelnik i opat, uznawany za ojca życia monastycznego na Rusi oraz współtwórcę słynnej Ławry Kijowsko-Peczerskiej. W Martyrologium Rzymskim jego wspomnienie przypada natomiast 7 maja.
Antoni urodził się prawdopodobnie około 983 roku w Lubeczu nad Dnieprem, niedaleko Czernihowa. Niektóre przekazy przesuwają datę jego narodzin na około 963 rok. Na chrzcie otrzymał imię Antypas. Już jako młody człowiek miał odczuwać powołanie do życia pustelniczego.
W poszukiwaniu doświadczonych przewodników duchowych udał się na górę Athos, będącą jednym z najważniejszych ośrodków monastycyzmu wschodniego. Tam złożył śluby zakonne, przyjął imię Antoni i poznał surowe zasady życia mnichów. Według tradycji przełożony klasztoru polecił mu następnie powrócić na Ruś i zaszczepić tam ideały monastyczne wyniesione ze Świętej Góry.
Po przybyciu w okolice Kijowa Antoni nie znalazł w istniejących monasterach warunków odpowiadających jego pragnieniu samotności. Zamieszkał więc w pieczarze wykutej na zalesionym wzgórzu nad Dnieprem, w pobliżu wsi Berestowo. Prowadził tam życie pustelnika, poświęcając czas modlitwie, postom, czuwaniom i pracy fizycznej. Od pieczary, czyli staroruskiej „pieczery”, otrzymał przydomek Peczerski, nazywano go również Antonim Kijowsko-Peczerskim.
Sława ascety zaczęła przyciągać ludzi proszących o błogosławieństwo, modlitwę i duchową radę. Część przybyszów postanowiła pozostać przy Antonim. Gdy wspólnota liczyła 12 uczniów, mnisi powiększyli pieczary, wydrążyli cele i urządzili podziemną cerkiew. Tak powstał zalążek Monasteru Kijowsko-Peczerskiego, który z czasem rozwinął się w Ławrę Kijowsko-Peczerską – jeden z najważniejszych ośrodków religijnych i kulturalnych dawnej Rusi.
Antoni nie dążył jednak do sprawowania formalnej władzy nad rozwijającą się wspólnotą. Na jej pierwszego ihumena wyznaczył Barłaama, a sam przeniósł się do osobnej pieczary, pragnąc powrócić do życia w odosobnieniu. Po odejściu Barłaama wybór Antoniego padł na Teodozjusza Peczerskiego, który nadał monasterowi trwalsze ramy organizacyjne i wprowadził regułę wzorowaną na tradycji konstantynopolitańskiego klasztoru Studion.
Mimo odosobnienia Antoni pozostał duchowym autorytetem wspólnoty. Mnisi i ludzie świeccy przychodzili do niego po poradę i modlitwę. Tradycja przypisywała mu dar przenikliwości duchowej, uzdrawiania chorych oraz czynienia cudów. Sam pozostał wierny surowemu ideałowi pustelniczemu, opartemu na pokorze, wstrzemięźliwości i nieustannej modlitwie.
Święty Antoni zmarł w 1073 roku, prawdopodobnie w wieku około 90 lat. Został pochowany w pieczarach założonego przez siebie monasteru.
Jego dzieło przetrwało kolejne stulecia, a Ławra Kijowsko-Peczerska stała się wzorem dla licznych wspólnot zakonnych na ziemiach ruskich. Antoni jest czczony zarówno w Kościele katolickim, jak i w Cerkwi prawosławnej. W ikonografii przedstawia się go jako sędziwego mnicha z długą siwą brodą, unoszącego rękę w geście błogosławieństwa i trzymającego zwój z duchowym pouczeniem.
Czytaj też:
Święty Efrem Syryjczyk. Diakon, poeta i doktor Kościoła
Św. Leoncjusz z Rostowa. Misjonarz Rusi i biskup, który nawracał pogańską ziemię rostowską
Kresy.pl / Modlitwa w drodze
