Gdzie jest trumna Piłsudskiego? Konflikt wawelski prawie doprowadził do zerwania konkordatu
23 czerwca 1937 roku na polecenie arcybiskupa krakowskiego Adama Stefana Sapiehy trumna ze szczątkami marszałka Józefa Piłsudskiego została przeniesiona z krypty św. Leonarda do krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów na Wawelu.
Wydarzenie to zapoczątkowało ostrą, publiczną fazę tzw. konfliktu wawelskiego — jednego z najgłośniejszych sporów między władzami państwowymi a kościelnymi w II Rzeczypospolitej.
Sam spór nie narodził się jednak nagle. Po śmierci Piłsudskiego 12 maja 1935 roku władze państwowe zdecydowały o jego pochówku na Wawelu. Sapieha, jako gospodarz katedry wawelskiej, wyraził na to zgodę, ale złożenie trumny w krypcie św. Leonarda traktował jako rozwiązanie tymczasowe. Problemem były zarówno warunki panujące w krypcie, zwłaszcza wilgoć, jak i fakt, że do miejsca spoczynku marszałka prowadziło wejście przez wnętrze katedry. Tłumy odwiedzających sprawiały, że świątynia stawała się w praktyce przejściem do narodowego mauzoleum.
Dla Piłsudskiego przygotowano osobną kryptę pod Wieżą Srebrnych Dzwonów, według projektu Adolfa Szyszko-Bohusza. Miała ona istotną zaletę: można było wejść do niej z zewnątrz, bez przechodzenia przez kościół. Sapieha argumentował, że przeniesienie trumny wynika z troski o szczątki marszałka i o sakralny charakter katedry. Wskazywał również na względy praktyczne związane m.in. z wizytą króla Rumunii Karola II, który chciał oddać hołd Piłsudskiemu.
Dla władz sanacyjnych decyzja arcybiskupa miała jednak zupełnie inny wymiar. Prezydent Ignacy Mościcki oraz Naczelny Komitet Uczczenia Pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego sprzeciwiali się przeniesieniu trumny. Kiedy Sapieha mimo tego polecił dokonać translokacji, sprawa została potraktowana jako naruszenie woli głowy państwa i uderzenie w państwowy kult Piłsudskiego.
Właśnie dlatego 23 czerwca 1937 roku konflikt stał się ogólnonarodowy. Do tego momentu był przede wszystkim sporem gabinetowym, prowadzonym w korespondencji i rozmowach między stroną kościelną a przedstawicielami władz oraz Komitetu Uczczenia Pamięci Marszałka. Po przeniesieniu trumny spór objął rząd, prezydenta, Sejm, prasę, radio, organizacje społeczne, środowiska katolickie i opinię publiczną w całym kraju.
Premier Felicjan Sławoj Składkowski złożył w proteście dymisję, pisząc, że doszło do niewykonania woli prezydenta Rzeczypospolitej. Mościcki dymisji nie przyjął. W publicznych wystąpieniach oskarżano Sapiehę o obrazę majestatu Rzeczypospolitej i naruszenie kultu marszałka. Pojawiały się postulaty zmiany konkordatu, odebrania arcybiskupowi odznaczeń, a nawet wyłączenia katedry wawelskiej spod jurysdykcji kościelnej.
Władze sanacyjne wskazywały na antysanacyjną postawę arcybiskupa, a w późniejszych opracowaniach odnotowywano również, że dla konserwatywnego hierarchy nie bez znaczenia mogła być religijno-obyczajowa biografia marszałka. Piłsudski w 1899 roku przeszedł z katolicyzmu na luteranizm, aby poślubić Marię Koplewską.
Dzieje.pl przywołują jednak opinię ks. Waleriana Meysztowicza, który twierdził, że arcybiskup nie miał złej opinii o marszałku, a sam Piłsudski nie oceniał negatywnie Sapiehy. „Zbyt wiele było wspólnego między tymi potomkami bojarów wielkoksiążęcych; Sapieha zbyt wysoko cenił zwycięstwa Piłsudskiego, Piłsudski zbyt dobrze wiedział jaka jest wartość wewnętrzna i jak głębokie są uczucia Sapiehy względem Rzeczypospolitej” — pisał Meysztowicz.
Ostra faza konfliktu trwała niespełna miesiąc. Za jej oficjalne zakończenie przyjmuje się 20 lipca 1937 roku, kiedy sprawę zażegnano na posiedzeniu Sejmu. Wcześniej w mediację zaangażował się nuncjusz apostolski Filippo Cortesi. Sapieha skierował do prezydenta pojednawczy list, w którym wyjaśniał swoje stanowisko i zaznaczał, że nie zamierzał obrazić głowy państwa. Mościcki przyjął te wyjaśnienia.
Trumna Józefa Piłsudskiego znajduje się w krypcie pod Wieżą Srebrnych Dzwonów do dziś. W tej samej części wawelskiej nekropolii spoczywają również prezydent Lech Kaczyński i jego żona Maria, pochowani tam po katastrofie smoleńskiej w 2010 roku. Ich sarkofag znajduje się w przedsionku krypty, w której znajduje się grób marszałka.
Czytaj też:
12 maja 1926, 12 maja 1935: zamach stanu i śmierć marszałka Piłsudskiego
Kresy.pl / Dzieje
