Filtry, które działają do dziś. Tak Lindley zmienił Warszawę [+WIDEO]
15 maja 1878 roku angielski inżynier William Lindley przedłożył władzom Warszawy projekt sieci kanalizacyjnej. Niespełna miesiąc później złożył także projekt wodociągów.
Był to początek jednej z najważniejszych inwestycji technicznych w dziejach miasta, która po kilku latach doprowadziła do uruchomienia nowoczesnego systemu dostarczania czystej wody mieszkańcom stolicy.
Warszawa w drugiej połowie XIX wieku miała poważne problemy sanitarne. Miasto rozwijało się szybko, ale jego infrastruktura nie nadążała za wzrostem liczby mieszkańców. Z inicjatywą budowy nowoczesnych wodociągów wystąpił prezydent Warszawy Sokrates Starynkiewicz, przedstawiciel rosyjskich władz zaborczych, który poparł koncepcję Lindleya mimo licznych głosów krytyki.
William Lindley miał już wtedy duże doświadczenie. Projektował wodociągi m.in. dla Hamburga, Budapesztu i Moskwy. W Warszawie szczegółowe prace prowadził jego syn, William Heerlein Lindley, który został naczelnym inżynierem budowy. Młody wiek inżyniera był jednym z powodów nieufności wobec przedsięwzięcia. Krytykowano także kosztowne i nowoczesne rozwiązania techniczne, a autorów projektu oskarżano nawet o szarlatanerię.
Ostatecznie plan zaakceptowano. Na miejsce budowy wybrano teren przy obecnej ulicy Koszykowej, położony wysoko względem Wisły i mający dogodne warunki gruntowe. Budowa Stacji Filtrów rozpoczęła się w 1883 roku. Do wznoszenia najstarszych części zakładu użyto specjalnej czerwonej cegły odpornej na działanie wody. Cegły pochodziły m.in. z cegielni w Kawęczynie i okazały się tak trwałe, że do dziś zachowały się w historycznych filtrach.
W 1886 roku z warszawskich kranów po raz pierwszy popłynęła bezpieczna woda pitna, oczyszczana w filtrach powolnych. Równolegle działała Stacja Pomp Rzecznych na Czerniakowie, skąd woda z Wisły była tłoczona do zakładu filtrów. System był projektowany z myślą o przyszłej rozbudowie miasta, dlatego mógł być stopniowo rozwijany przez kolejne dziesięciolecia.
Jednym z najcenniejszych elementów założenia pozostają filtry powolne. Filtr nr 9 należy do najstarszych i tworzą go oryginalne cegły z czasów Lindleya. Woda przesącza się tam przez kolejne warstwy w procesie zbliżonym do naturalnego. Warszawskie Filtry uchodzą za unikat, ponieważ zachowały pierwotną funkcję i nadal są częścią systemu uzdatniania wody.
W 1933 roku uruchomiono Zakład Filtrów Pospiesznych, który przyspieszył proces oczyszczania. Budynek, nawiązujący do starszej architektury lindleyowskiej, ozdobiono płaskorzeźbami przedstawiającymi „Pragnienie” i „Czystość”.
Do dziś zachowało się tam oryginalne, kosztowne wyposażenie z lat 30. XX wieku, m.in. stoły operatorskie z białego marmuru kararyjskiego oraz chromowane dźwignie sterujące wykonane w Wielkiej Brytanii. Wysoka cena tych elementów była wówczas przedmiotem krytyki pod adresem władz.
W czasie II wojny światowej zakład poniósł zniszczenia, ale zasadnicza część historycznego zespołu przetrwała. W 2012 roku Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya został uznany za Pomnik Historii. To jeden z najcenniejszych zabytków techniki w Polsce: XIX-wieczny zakład przemysłowy, który nie stał się wyłącznie muzealnym reliktem, lecz nadal pełni swoje podstawowe zadanie.
Czytaj też:
Sto lat marzeń o metrze. Jak Warszawa w końcu zeszła pod ziemię
Katowicki Spodek. Kosmiczna hala, bez której trudno wyobrazić sobie panoramę miasta [+FOTO/WIDEO]
Kresy.pl / PAP / Zabytek.pl
