Marian Langiewicz i jego dyktatura w powstaniu styczniowym

11 marca 1863 roku Marian Langiewicz został ogłoszony dyktatorem powstania styczniowego.

Decyzję tę podjęto w obozie powstańczym w Goszczy pod Krakowem, w chwili, gdy trwający od kilku tygodni zryw narodowy znalazł się w trudnym położeniu i potrzebował silnego przywództwa.

Marian Langiewicz urodził się 5 sierpnia 1827 roku w Krotoszynie w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. Jego ojciec, lekarz Wojciech Langiewicz, poległ podczas obrony Warszawy w 1831 roku. Od tego momentu wychowaniem Mariana i jego braci zajmowała się matka, Eleonora z Kluczewskich. Przyszły dowódca powstańczy odebrał staranne wykształcenie – uczył się w gimnazjach w Krotoszynie i Trzemesznie, a następnie studiował we Wrocławiu, Pradze oraz w Berlinie.

Po zakończeniu nauki służył w armii pruskiej, gdzie osiągnął stopień porucznika. Wkrótce jednak związał się z europejskim ruchem niepodległościowym. W 1860 roku wziął udział w wyprawie Giuseppe Garibaldiego na Sycylię, walcząc o zjednoczenie Włoch. Później wykładał w Polskiej Szkole Wojskowej w Genui, kierowanej przez Ludwika Mierosławskiego.

Na początku powstania styczniowego Langiewicz powrócił do kraju i objął dowództwo nad oddziałami powstańczymi w województwie sandomierskim. Początkowo dysponował około 1,4 tysiąca słabo uzbrojonych powstańców. W lutym 1863 roku jego oddziały stoczyły kilka potyczek z wojskami rosyjskimi, między innymi pod Słupią i Małogoszczem. Dzięki sprawnemu dowodzeniu uniknięto poważnych strat mimo przewagi liczebnej armii carskiej.

Po odwołaniu z funkcji dyktatora Ludwika Mierosławskiego środowisko „białych” uznało, że konieczne jest ustanowienie nowego, silnego przywództwa. W tej sytuacji 11 marca 1863 roku w Goszczy ogłoszono Langiewicza dyktatorem powstania. Nowy przywódca uważał, że tylko wprowadzenie surowej dyscypliny i zdecydowane dowodzenie mogą uratować powstańcze oddziały.

Jego dyktatura trwała jednak bardzo krótko. Po ciężkiej bitwie pod Grochowiskami 18 marca 1863 roku Langiewicz, próbując przedostać się do Galicji w poszukiwaniu pomocy i wyposażenia, przekroczył granicę zaboru austriackiego. Tam został aresztowany przez władze austriackie i internowany.

Po dwóch latach odzyskał wolność i udał się na emigrację. Przebywał między innymi w Szwajcarii, Anglii i Turcji, gdzie próbował organizować polskie formacje wojskowe. Ostatecznie wycofał się z działalności politycznej i wojskowej. Zmarł 10 maja 1887 roku w Konstantynopolu na zapalenie płuc. Choć jego dyktatura trwała zaledwie kilka dni, zapisał się w historii jako jeden z ważniejszych dowódców powstania styczniowego.

Kresypl / PAP