Ukraina zezwala na ekshumacje w Hucie Pieniackiej po siedmiu latach starań
Ministerstwo Kultury Ukrainy wydało zgodę na prace poszukiwawcze na terenie dawnej wsi Huta Pieniacka, umożliwiając ekshumację ofiar masakry 28 lutego 1944 roku przeprowadzonej przez Ukraińców z UPA i SS „Galizien”. W planach są także kolejne badania w innych miejscowościach Wołynia, regionu tarnopolskiego i rowieńskiego.
18 lutego Ministerstwo Kultury Ukrainy wydało ostateczną zgodę na przeprowadzenie prac poszukiwawczych na terenie dawnej wsi Huta Pieniacka w obwodzie lwowskim. Decyzja została wydana na podstawie wniosku ukraińskiego partnera Instytutu Pamięci Narodowej, przedsiębiorstwa „Wołyńskie Starożytności”, po wcześniejszym zatwierdzeniu programu prac przez Lwowską Obwodową Administrację Państwową.
Pozwolenie kończy blisko siedmioletnie starania Instytutu o możliwość poszukiwania grobów ofiar. Jak wynika z komunikatu IPN, działania Instytutu prowadzone były we współpracy z rodzinami ofiar skupionymi wokół Stowarzyszenia Huta Pieniacka, przy szczególnym zaangażowaniu prezes Małgorzaty Gośniowskiej-Koli.
To druga zgoda na prace poszukiwawcze wydana przez stronę ukraińską po spotkaniu prezydentów w grudniu 2025 roku. Wcześniej, 30 grudnia Instytut uzyskał pozwolenie na prowadzenie prac w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej w obwodzie wołyńskim. Termin rozpoczęcia prac w Hucie Pieniackiej ma zostać ogłoszony w osobnym komunikacie.
Ministerstwo Kultury Ukrainy wyjaśniło, że pozwolenie dotyczy poszukiwań miejsc pochówku mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas II wojny światowej, i jest wynikiem porozumienia „Ukraińsko-Polskiej Grupy Roboczej ds. pamięci historycznej”. „Eksperci będą próbowali ustalić dokładne miejsce pochówku. Jeśli szczątki zostaną odnalezione, prace będą kontynuowane w formie ekshumacji, po której następuje ponowny pochówek” — przekazano. Ministerstwo podkreśla znaczenie godnego czczenia zmarłych i zachowania ich pamięci.
Huta Pieniacka pozostaje jednym z najtragiczniejszych symboli martyrologii Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. 28 lutego 1944 roku w nieistniejącej dziś wsi, położonej w obwodzie lwowskim, jej polscy mieszkańcy zostali zamordowani przez ukraińskich żołnierzy 4. Galicyjskiego Pułku Ochotniczego SS – Policyjnego, wydzielonego z 14. Dywizji Waffen SS „Galizien”, działających pod niemieckim dowództwem, przy udziale oddziału UPA oraz paramilitarnego oddziału ukraińskich nacjonalistów dowodzonego przez Włodzimierza Czerniawskiego. Zgodnie z ustaleniami śledztwa Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie zamordowano około 850 osób, a wieś została całkowicie zniszczona. Zbrodnia ta stanowi jedną z najcięższych dokonanych w ramach Rzezi Wołyńskiej.
Według ukraińskiego resortu, planowane są również kolejne badania na terytorium obu państw w 2026 roku. „Pod koniec 2025 roku Ministerstwo Kultury Ukrainy wydało już pozwolenia na prace poszukiwawcze we wsiach Ostrówki i Wola Ostrowiecka na Wołyniu, a także na kontynuację badań na terenie dawnej wsi Puźniki w obwodzie tarnopolskim” — dodano. Wiosną 2026 roku planowane są prace we wsi Ugły w regionie rowieńskim oraz kontynuacja badań ukraińskich w Polsce przy mogiłach OUN-UPA. Do ataku w Ugłach doszło 12 maja 1943 roku. Ciała pomordowanych ich krewni i sąsiedzi złożyli w zbiorowej mogile.
Ostatnie ekshumacje Polaków zabitych w czasie rzezi wołyńskiej miały miejsce wiosną zeszłego roku w Puźnikach. Odnaleziono wówczas 42 osoby – kobiety, mężczyzn i dzieci, których pochówek odbył się we wrześniu.
W grudniu polscy i ukraińscy eksperci przeprowadzili rozpoznanie terenu w miejscowości Ugły na Wołyniu, poprzedzające planowane poszukiwania ofiar zbrodni. O szczegółach działań poinformował Polską Agencję Prasową prof. Andrzej Ossowski, genetyk z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, obecny na miejscu wydarzeń. Właściwe prace mają ruszyć wiosną przyszłego roku, po uzyskaniu pełnej zgody strony ukraińskiej.
IPN złożył łącznie 26 wniosków o ekshumacje, z czego dziewięć zostało odrzuconych przez stronę ukraińską.
Jednocześnie Ukraina przeprowadza w Polsce ekshumacje członków UPA, które rozpoczęły się 30 września we wsi Jureczkowa (woj. podkarpackie). Według wstępnych ustaleń ukraińskich historyków w tamtejszym lesie mogą znajdować się szczątki około 20 członków Ukraińskiej Powstańczej Armii. Jako punkt orientacyjny wskazywany jest stary kamienny krzyż, choć nie ma pewności, że właśnie w tym miejscu znajduje się zbiorowa mogiła.
Kresy.pl/Polskie Radio
