„Skończyłem wczora właśnie”. Dzień ukończenia „Pana Tadeusza”
13 lutego 1834 roku Adam Mickiewicz zakończył pracę nad „Panem Tadeuszem”. Ustalenie tej daty nie budzi wątpliwości, ponieważ wynika bezpośrednio z zachowanej korespondencji poety.
14 lutego 1834 roku pisał do Antoniego Edwarda Odyńca: „skończyłem wczora właśnie. Pieśni ogromnych dwanaście! […] Za parę tygodni druk zaczynam. Mnóstwo pracy w przepisywaniu”.
Prace nad poematem miały przebieg nierównomierny. Okresy intensywnego pisania przeplatały się z dłuższymi przerwami, spowodowanymi chorobą, podróżami oraz innymi zobowiązaniami literackimi autora. Od listopada 1833 roku tempo pracy wyraźnie jednak wzrosło: w ciągu trzech miesięcy Mickiewicz napisał siedem ostatnich ksiąg. Finał nastąpił właśnie 13 lutego 1834 roku, co sam poeta jednoznacznie potwierdził w korespondencji.
Wiedza o dalszych losach rękopisu pochodzi przede wszystkim z relacji Józefa Bohdana Zaleskiego oraz z późniejszych badań tekstologicznych. Po ukończeniu poematu autor przystąpił do jego porządkowania: sporządzał czystopis, nanosił poprawki i czytał tekst w gronie przyjaciół.
Podczas tych prac poetę odwiedzali Stefan Witwicki, Antoni Gorecki, Stefan Zan oraz Józef Bohdan Zaleski. Adam Mickiewicz nazywał te spotkania z przyjaciółmi „ceremonią imienin i chrztu Pana Tadeusza”, określając w ten sposób wprowadzanie niezbędnych poprawek do brulionowej wersji ukończonego dzieła.
Następnie utwór przekazano do drukarni w Paryżu, gdzie 1 kwietnia 1834 roku rozpoczęto druk. Mickiewicz otrzymywał kolejne arkusze korektowe i osobiście je sprawdzał, co zajmowało mu kilka następnych tygodni.
Druk ukończono 17 czerwca 1834 roku. „Pan Tadeusz” ukazał się w dwóch tomach, w nakładzie trzech tysięcy egzemplarzy, jako wydanie Aleksandra Jełowickiego. Informacja o pojawieniu się dzieła w sprzedaży została ogłoszona 28 czerwca 1834 roku. Poemat szybko trafił do rąk polskich czytelników na emigracji, zyskując rangę epopei narodowej. Data 13 lutego 1834 roku na trwałe weszła tym samym do historii literatury polskiej jako dzień zakończenia pracy nad jednym z jej najważniejszych utworów.
Czytaj też:
Jak Żegota z „Dziadów” stał się bohaterem Chile. Ignacy Domeyko
Kresy.pl / Muzeum Literatury
