Centralny Okręg Przemysłowy. Największa inwestycja II Rzeczypospolitej

5 lutego 1937 roku w Sejmie Rzeczypospolitej wicepremier i minister skarbu Eugeniusz Kwiatkowski przedstawił projekt budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Tego samego dnia zapadła decyzja o koncentracji kluczowych inwestycji państwowych w centralnej części kraju, w widłach Wisły i Sanu. Projekt stał się najambitniejszym przedsięwzięciem gospodarczym II Rzeczypospolitej i jednym z filarów jej polityki ekonomicznej w drugiej połowie lat trzydziestych.

COP miał być odpowiedzią na strukturalne problemy państwa: przeludnienie wsi, wysokie bezrobocie, niski poziom uprzemysłowienia oraz zagrożenia militarne ze strony Niemiec i Związku Sowieckiego. Zakładano budowę zaplecza przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego w regionie oddalonym od granic, o dużych rezerwach siły roboczej i dostępie do surowców oraz energii. Inwestycja miała jednocześnie scalać gospodarczo ziemie dawnych zaborów i wzmacniać potencjał obronny państwa.

Centralny Okręg Przemysłowy objął obszar blisko 60 tys. km², zamieszkany przez około 6 mln osób, czyli blisko jedną piątą ludności kraju. Składał się z trzech regionów: surowcowego (kielecko-radomskiego), aprowizacyjnego (lubelskiego) oraz przemysłowego, zwanego sandomierskim. W jego ramach planowano rozwój przemysłu metalurgicznego, zbrojeniowego, chemicznego, lotniczego oraz rozbudowę infrastruktury komunikacyjnej i energetycznej.

Realizacja COP ruszyła już w 1936 roku wraz z czteroletnim planem inwestycyjnym, a tempo prac wyraźnie przyspieszyło po sejmowej decyzji z lutego 1937 roku. Do wybuchu wojny na inwestycje publiczne przeznaczono około 2,5–3 mld zł, z czego blisko 60 procent trafiło do COP. Udało się uruchomić lub zaawansować kluczowe inwestycje, m.in. Hutę Stalowa Wola, zakłady lotnicze w Mielcu i Rzeszowie, fabryki amunicji, zakłady chemiczne w Pustkowie i Nowej Sarzynie oraz wielkie projekty energetyczne, w tym elektrownię wodną w Rożnowie.

Czytaj też: Kraków miał być śródlądowym hubem. 12 czerwca 1901 roku Wiedeń postanowił połączyć kanałami Wisłę, Dniestr i Dunaj

Do 1939 roku zrealizowano znaczną część planów infrastrukturalnych i przemysłowych, choć pełne zamierzenia miały zostać ukończone dopiero w kolejnych latach. Wybuch II wojny światowej przerwał program, jednak skala dokonanych inwestycji sprawiła, że COP stał się trwałym fundamentem powojennego rozwoju przemysłowego południowej i centralnej Polski.

Czytaj też: 11 września w pobliżu naszego domu pojawiły się grupy wyższych oficerów. U nas zakwaterowano wicepremiera i ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego z żoną i córką, wspominał na naszych łamach dr hab. komandor Józef Czerwiński. 

Kresy.pl / PAP