UE przeznaczy 90 mld euro pożyczki dla Ukrainy
Porozumienie w UE otwiera drogę do uruchomienia 90 mld euro ze wspólnego długu dla Ukrainy, z czego 60 mld euro ma zostać przeznaczone na wsparcie wojskowe, a 30 mld euro na potrzeby budżetowe i reformy. Z pożyczki na rzecz Ukrainy zrezygnowały Węgry, Czechy i Słowacja.
W środę w Unii Europejskiej państwa członkowskie osiągnęły porozumienie w sprawie pakietu finansowego dla Ukrainy o wartości 90 mld euro, przekazywanego w formie pożyczki, co ma otworzyć drogę do wypłaty pierwszej transzy na początku drugiego kwartału 2026 roku. W tym samym uzgodnieniu 60 mld euro przypisano do wsparcia wojskowego, a 30 mld euro do potrzeb budżetowych oraz działań reformatorskich, co ma mieć znaczenie w okresie zwiększonej presji na finanse na Ukrainie.
W uzgodnionych zapisach przyjęto, że Ukraina powinna nabywać sprzęt zasadniczo od przedsiębiorstw z państw członkowskich UE, co wpisuje się w podejście „kupuj w UE” i równolegle wspiera rozwój europejskiego przemysłu obronnego. Jednocześnie przewidziano odstępstwa, gdy tempo dostaw okaże się kluczowe. „Jeżeli potrzeby wojskowe Ukrainy będą wymagać pilnej dostawy produktu obronnego, który nie jest dostępny w UE, w Ukrainie lub w państwie stowarzyszonym EOG/EFTA, zastosowanie będą miały specjalne odstępstwa”.
Spór o możliwość kupowania uzbrojenia za unijne pieniądze poza UE, w szczególności w Wielkiej Brytanii, przez dłuższy czas wstrzymywał decyzję części stolic. W przedstawionych ustaleniach utrzymano zasadę zakupów głównie w UE, ale dopuszczono mechanizm ułatwiający zamówienia w państwach trzecich po spełnieniu unijnych warunków. W tym celu wprowadzono dwie kategorie państw trzecich w ramach tzw. podejścia kaskadowego.
W pierwszej kategorii znalazły się państwa uczestniczące w programie pożyczek obronnych SAFE, co ma ułatwiać Ukrainie zakupy w tych krajach. Według przytoczonych informacji do programu przystąpiła dotąd Kanada, natomiast Wielka Brytania zakończyła negocjacje dotyczące udziału w SAFE. Druga kategoria obejmuje państwa, które zawarły z UE partnerstwo w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, zobowiązały się do zapewnienia sprawiedliwego i proporcjonalnego wkładu finansowego w koszty wynikające z zaciągnięcia pożyczki oraz udzielają Ukrainie znaczącego wsparcia finansowego i wojskowego. W tej grupie ma znaleźć się Wielka Brytania, przy czym zakupy w państwach z tej kategorii mają wymagać zgody państw członkowskich.
Pod koniec stycznia sekretarz generalny NATO Mark Rutte skrytykował spór o zakupy poza UE, argumentując, że Europa nie jest obecnie w stanie zapewnić Ukrainie wystarczającej ilości uzbrojenia. W uzgodnionym rozwiązaniu utrzymano więc nacisk na europejskie zdolności produkcyjne, a jednocześnie pozostawiono drogę do kontraktów poza UE w sytuacjach pilnych oraz przy spełnieniu określonych warunków.
W części budżetowej mechanizm finansowania ma zostać powiązany z wymaganiami po stronie Kijowa. W przedstawionych warunkach zapisano, że wypłata 30 mld euro wsparcia budżetowego ma nastąpić po przedstawieniu strategii finansowej, a finansowanie ma zostać uzależnione od spełnienia kryteriów, w tym przestrzegania zasad praworządności oraz działań na rzecz walki z korupcją.
Po uzgodnieniu stanowiska państw członkowskich procedura ma wejść w etap rozmów z Parlamentem Europejskim. Równolegle państwa mają zwrócić się do PE o zgodę na zmianę w unijnym budżecie, który ma stanowić gwarancję dla pożyczki. Dopiero po przejściu tych formalnych kroków Komisja Europejska ma uzyskać możliwość uruchomienia pierwszej transzy na początku drugiego kwartału 2026 roku.
W uzgodnionej pożyczce nie mają uczestniczyć Węgry, Czechy i Słowacja, co ma oznaczać brak ich udziału w spłacaniu odsetek od kredytu. Początkowo pożyczka miała być zrealizowana z rosyjskich zamrożonych aktywów, ale wskutek braku porozumienia, zdecydowano się na zaciągnięcie wspólnego długu. Uzgodniono, że Ukraina spłaci dług po otrzymaniu reparacji rosyjskich.
W styczniu Komisja Europejska ogłosiła nowe środki na pomoc humanitarną przewidziane na rok 2026 rok. Istotnym beneficjentem będzie Ukraina, ale również kraje Afryki.
UE już wcześniej uruchamiała dla Ukrainy kilka dużych programów pożyczkowych. W 2022 roku uruchomiono pomoc makrofinansowa do 9 mld euro na wsparcie bieżących potrzeb finansowych Ukrainy. W 2023 roku w ramach programu MFA+ przesłano 18 mld euro, także przeznaczony na bieżące potrzeby budżetowe.
W 2024 roku wypłacono 6 mld euro pożyczek pomostowych, a na lata 2024–2027 uruchomiono instrument Ukraine Facility o wartości 50 mld euro, z czego do 33 mld euro stanowią pożyczki, a pozostała część bezzwrotne granty. Jesienią 2024 roku UE zdecydowała również o udzieleniu do 35 mld euro pożyczki zabezpieczonej dochodami z zamrożonych rosyjskich aktywów.
Kresy.pl/Euronews
