Astronom na murach. Jak Mikołaj Kopernik bronił Olsztyna
W styczniu 1521 roku Warmia stała się areną jednego z kluczowych epizodów wojny polsko-krzyżackiej. Olsztyn, należący do Kapituły Warmińskiej, znalazł się na drodze wojsk Zakonu Krzyżackiego, które po zajęciu okolicznych miast próbowały przełamać opór regionu. Przygotowanie obrony miasta przypadło nie zawodowemu dowódcy, lecz kanonikowi i uczonemu – Mikołajowi Kopernikowi.
Warmia nie była częścią państwa zakonnego. Po II pokoju toruńskim w 1466 roku znalazła się pod zwierzchnictwem Korony Polskiej, zachowując szeroką autonomię. Dla wielkiego mistrza Albrechta Hohenzollerna stanowiła jednak strategiczny cel. Od 1520 roku Krzyżacy prowadzili działania zbrojne, niszcząc miasta i wsie, a zimą 1521 roku ruszyli także na Olsztyn – ważny punkt obronny południowej Warmii.
„Pokornie błagamy Wasz Święty Majestat, aby raczył nam przyjść z pomocą”
Kopernik, jako administrator dóbr kapituły, przebywał w Olsztynie od listopada 1520 roku. W obliczu narastającego zagrożenia większość kanoników warmińskich opuściła miasto, szukając schronienia w Gdańsku i Elblągu. Na zamku pozostali jedynie Mikołaj Kopernik oraz kanonik Henryk Snellenberg.
To Kopernik podjął decyzję o przygotowaniu Olsztyna do obrony. Rozpoczął naprawę murów, organizował zapasy i zamawiał z Elbląga broń palną, ołów do odlewania kul, żywność oraz sól. Dzięki sprawnej organizacji miasto stało się najlepiej zabezpieczonym punktem w regionie – właśnie tam zdeponowano i uporządkowano skarbiec Kapituły Warmińskiej.
Kopernik zabiegał także o pomoc królewską. W listopadzie 1520 roku wysłał list do Zygmunta I Starego, prosząc o wsparcie wojskowe: „Pokornie błagamy Wasz Święty Majestat, aby raczył nam jak najśpieszniej przyjść z pomocą […] Pragniemy bowiem czynić to, co przystoi ludziom szlachetnym […] nawet jeśliby przyszło nam zginąć”. Choć pismo wpadło w ręce Krzyżaków, posiłki z Elbląga i Litwy ostatecznie dotarły do miasta.
Krzyżacy byli nieprzygotowani
26 stycznia 1521 roku oddziały krzyżackie pod dowództwem Wilhelma von Schaumburga podjęły próbę zdobycia Olsztyna. Po potyczce pod murami miasta rozpoczęto szturm Bramy Młyńskiej. Atak okazał się jednak źle przygotowany – Krzyżacy nie dysponowali drabinami niezbędnymi do pokonania wysokich murów zamku. Po wyłamaniu furty dalsze natarcie załamało się, a wojska zakonne wycofały się spod miasta.
Obrona Olsztyna zakończyła się sukcesem. Krzyżacy nie zdobyli twierdzy, a Warmia pozostała poza ich kontrolą. W 1525 roku Albrecht Hohenzollern złożył hołd lenny królowi Polski, kończąc istnienie państwa zakonnego w Prusach. Wydarzenia z 1521 roku sprawiły, że Mikołaj Kopernik zapisał się w historii nie tylko jako wybitny uczony, lecz także jako sprawny zarządca i skuteczny organizator obrony w sytuacji kryzysowej.
Czytaj więcej o Koperniku:
Kopernik był pionierem ekonomii. Ustalił, że „gorszy pieniądz wypiera lepszy”
Kresy.pl / Kopernik na Warmii / Zamek w Olsztynie
