Wraz z wejściem Sowietów. Rozwiązanie Szarych Szeregów

17 stycznia 1945 roku rozwiązane zostały Szare Szeregi, konspiracyjna organizacja harcerska działająca na terenie okupowanej Polski od końca września 1939 roku.

Decyzja ta formalnie kończyła działalność jednego z najważniejszych i najliczniejszych środowisk młodzieżowych polskiego podziemia, funkcjonującego jako kryptonim konspiracyjnego Związek Harcerstwa Polskiego.

Szare Szeregi działały od 27 września 1939 roku, podporządkowane Naczelnictwu ZHP. Do sierpnia 1942 roku na jego czele stał ks. hm. Jan Mauersberger, a po jego śmierci funkcję tę przejął dr Tadeusz Kupczyński. W ramach struktury organizacyjnej kraj podzielono na trzy obszary: Polskę centralną, zachodnią i wschodnią. Na potrzeby konspiracji zmieniono nazewnictwo jednostek – chorągwie zastąpiły „ule”, hufce „roje”, drużyny „rodziny”, a zastępy „pszczoły”.

Program Szarych Szeregów oparto na haśle „Dziś–Jutro–Pojutrze”, które wyznaczało kolejne etapy działalności: od pracy konspiracyjnej, przez walkę zbrojną, po służbę w niepodległej Polsce. Od 1942 roku organizacja obejmowała trzy grupy wiekowe. Najmłodsi Zawiszacy zajmowali się łącznością i ratownictwem, starsi tworzyli Bojowe Szkoły prowadzące mały sabotaż i wywiad, natomiast pełnoletni harcerze wchodzili w skład Grup Szturmowych, podporządkowanych Kierownictwu Dywersji Armia Krajowa.

Grupy Szturmowe uczestniczyły w akcjach dywersyjnych, m.in. w akcji Wieniec II, akcji pod Arsenałem oraz w zamachu na Franza Kutscherę. W 1943 roku z ich struktur utworzono batalion „Zośka”. Podczas Powstania Warszawskiego oddziały Szarych Szeregów walczyły w szeregach AK, a Zawiszacy stanowili trzon powstańczej poczty polowej.

Równolegle działała Organizacja Harcerek, zaangażowana w służbę sanitarną, łączność, pomoc więźniom i działalność wywiadowczą. W połowie 1944 roku Szare Szeregi liczyły ponad 15 tysięcy członków.

Rozwiązanie Szarych Szeregów było związane z wkroczeniem żołnierzy Armii Czerwonej do stolicy. Ówczesny naczelnik Szarych Szeregów Leon Marszałek już 3 stycznia zarządził, że w każdym miejscu gdzie wchodzą Sowieci, organizacja konspiracyjnego harcerstwa się rozwiązuje. Był to jego ostatni rozkaz. – Ludziom bardzo ciężko było się rozstać po tylu latach wspólnej, twardej służby. Wiadomo było, że za chwilę jedni pójdą do niewoli, a inni będą usiłowali się wydostać z ludnością cywilną. Każdy w swoją nieznaną drogę – wspominał potem Stanisław Orsza-Broniewski.

Rozwiązanie organizacji w styczniu 1945 roku zamknęło rozdział konspiracyjnego harcerstwa czasu II wojny światowej.

Kresy.pl / Polskie Radio