Dzień, w którym zniknęło Wielkie Księstwo Poznańskie
5 grudnia 1848 roku Prusy formalnie zlikwidowały autonomię Wielkiego Księstwa Poznańskiego, kończąc trwający od 1815 roku eksperyment polityczny, mający w zamyśle mocarstw zaspokoić część aspiracji narodowych Polaków.
Księstwo powołano decyzją kongresu wiedeńskiego jako autonomiczną jednostkę w granicach Prus, z własnym sejmem o kompetencjach doradczych oraz zapisem o dwujęzyczności administracji. Jego władcą pozostawał każdorazowy król pruski, reprezentowany przez namiestnika (przez cały okres istnienia tego urzędu był nim Antoni Henryk Radziwiłł).
Czytaj też: Mierosławski i inni oskarżeni. Historia głośnego procesu w Moabicie
Początkowe deklaracje o poszanowaniu polskości – w tym obowiązku znajomości języka polskiego w administracji – wzbudziły wśród mieszkańców pewne nadzieje. W praktyce autonomia stopniowo była ograniczana. Już w 1818 roku wprowadzono pierwsze akty germanizacyjne, a po wybuchu powstania listopadowego władze pruskie zlikwidowały urząd namiestnika i podporządkowały księstwo bezpośrednio prezesowi naczelnemu w Berlinie. Kolejne próby insurekcyjne w Wielkopolsce, zwłaszcza powstania 1846 i 1848 roku, stały się dla Prus pretekstem do całkowitego zniesienia odrębności ustrojowej regionu.
Kulminacją tego procesu była decyzja z 5 grudnia 1848 roku, gdy w nowej konstytucji Prus nie umieszczono już żadnego zapisu o istnieniu Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Administracja państwowa – bez odrębnego aktu prawnego – zaczęła posługiwać się nazwą Prowincja Poznańska (Provinz Posen), która stopniowo zastąpiła wcześniejszą strukturę autonomiczną. Choć w tytulaturze pruskich monarchów aż do 1918 roku utrzymywano określenie „wielkich książąt poznańskich”, sama jednostka polityczna przestała istnieć, a proces germanizacji przybrał odtąd charakter jawnej polityki państwowej.
Kresy.pl / Historykon
Czytaj też: Hakata: symbol antypolskiej polityki Prus
