Od Służby Zwycięstwu Polski do ZWZ-AK: początki polskiej konspiracji
Służba Zwycięstwu Polski powstała w jednym z najbardziej dramatycznych momentów w dziejach II Rzeczypospolitej. W obliczu nieuchronnej kapitulacji Warszawy, 27 września 1939 roku gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, korzystając z udzielonych mu pełnomocnictw, powołał do życia ogólnokrajową organizację podziemną, która miała kontynuować walkę o niepodległość w nowych warunkach okupacyjnych.
Była to pierwsza centralna struktura konspiracyjna, która w sposób formalny i z zachowaniem zasad legalizmu nawiązywała do tradycji Wojska Polskiego oraz Polskiej Organizacji Wojskowej z czasów I wojny światowej. Jej celami były: walka o wyzwolenie Polski w granicach przedwojennych, odtworzenie i reorganizacja armii polskiej oraz powołanie tymczasowych ośrodków władzy.
SZP została utworzona przy współudziale przedstawicieli różnych środowisk politycznych, co nadawało jej charakter ponadpartyjny i ogólnonarodowy. Tokarzewski zabiegał o poparcie środowisk przedwrześniowej opozycji (SL, PPS, SN i SP) i je uzyskał. Działanie to miało na celu zdystansowanie rodzącej się konspiracyjnej organizacji wojskowej od obozu sanacyjnego, powszechnie obarczanego przez społeczeństwo odpowiedzialnością za klęskę wrześniową.
Tokarzewski podkreślał także konieczność zachowania ciągłości instytucji państwowych oraz stworzenia struktur oporu zbrojnego, które w odpowiednim momencie mogłyby przejść do otwartej walki. Już w pierwszych dniach powołano sztab organizacji, nawiązano kontakty z działaczami politycznymi i rozpoczęto tworzenie podstaw konspiracji wojskowej i cywilnej.
Deklaracja ideowa przyjęta w listopadzie 1939 roku wskazywała, że Służba Zwycięstwu Polski ma być organizacją ogólnonarodową, wojskową i obywatelską, która kontynuuje wysiłek zbrojny Rzeczypospolitej. Miała podporządkowywać się władzom państwa działającym na uchodźstwie, a jednocześnie tworzyć zalążki podziemnego aparatu państwowego na terenach okupowanych. Dzięki szerokiej współpracy udało się rozbudować struktury terenowe, opracować system pracy konspiracyjnej, zorganizować łączność, wywiad, kontrwywiad i sieć werbunkową.
Działalność SZP nie trwała jednak długo. W wyniku decyzji władz polskich na emigracji gen. Władysław Sikorski uznał konieczność przekształcenia istniejących struktur w nową organizację – Związek Walki Zbrojnej. W grudniu 1939 roku do Warszawy przybył emisariusz por. Jerzy Feliks Szymański z rozkazami, które oznaczały odsunięcie gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza i przekazanie kierownictwa płk. Stefanowi Roweckiemu. Tym samym Służba Zwycięstwu Polski została rozwiązana, a jej dorobek i kadra weszły w skład ZWZ, który w 1942 roku przyjął nazwę Armia Krajowa.
Choć SZP istniała zaledwie kilka miesięcy, jej znaczenie dla historii polskiej konspiracji było fundamentalne. To właśnie wówczas ukształtowały się zasady pracy podziemnej, stworzono zręby podziemnego państwa i zapoczątkowano budowę ogólnokrajowej struktury oporu, która w kolejnych latach stała się jednym z najważniejszych elementów walki Polaków o niepodległość. Równolegle z powołaniem Służby Zwycięstwu Polski w okupowanej Warszawie powstały Szare Szeregi, czyli podziemne harcerstwo.
Sam Karaszewicz-Tokarzewski miał jeszcze przed sobą niezwykłą wojenną kartę. Aresztowany pod fałszywym nazwiskiem przez NKWD w marcu 1940 roku podczas próby przekroczenia granicy, trafił najpierw do łagru, a potem, po identyfikacji, przewieziono go na moskiewską Łubiankę. Został zwolniony po układzie Sikorski–Majski w 1941 roku i wkrótce potem dołączył do Armii Polskiej w ZSRR (Andersa), gdzie z czasem stał się zastępcą dowódcy, a od sierpnia 1944 roku samodzielnym dowódcą 3. Korpusu Polskiego, formowanego na Bliskim Wschodzie. Po wojnie pozostał na emigracji.
Kresy.pl / Przystanek Historia
Czytaj też: Największa taka akcja w Europie. AK ukradła Niemcom 105 mln złotych
