Pierwsza encyklika Leona XIV. Papież pisze o „rozbrojeniu” sztucznej inteligencji
Dziś zaprezentowano pierwszą encyklikę Leona XIV „Magnifica humanitas”. Dokument poświęcony jest przede wszystkim odpowiedzi Kościoła na rozwój sztucznej inteligencji. Papież pisze w nim o wpływie AI na społeczeństwo, gospodarkę, pracę, wojny, dostęp do usług publicznych oraz sposób podejmowania decyzji dotyczących człowieka.
Leon XIV nawiązuje w encyklice do Leona XIII i „Rerum novarum”. Wskazuje, że tak jak w XIX wieku Kościół musiał odpowiedzieć na skutki industrializacji, tak dziś powinien odczytać rewolucję technologiczną w świetle Ewangelii, godności człowieka i katolickiej nauki społecznej. Encyklika rozwija klasyczne zasady tej nauki: godność osoby ludzkiej, dobro wspólne, pomocniczość, solidarność, sprawiedliwość społeczną i integralny rozwój człowieka.
Jednym z głównych wątków dokumentu jest sprzeciw wobec podporządkowania sztucznej inteligencji logice dominacji politycznej, militarnej i gospodarczej. Papież pisze, że AI nie powinna stać się narzędziem „uzbrojonej” konkurencji między państwami i koncernami, wyścigu o coraz potężniejsze algorytmy, większe zbiory danych oraz przewagę geopolityczną lub komercyjną.
W tym kontekście Leon XIV używa pojęcia „rozbrojenia” sztucznej inteligencji. Wyjaśnia, że nie oznacza ono odrzucenia technologii, lecz uwolnienie jej od logiki władzy, monopolistycznej kontroli, wykluczenia i śmierci. Papież ostrzega, że sama regulacja AI nie wystarczy. Nowe technologie muszą zostać poddane debacie publicznej, odpowiedzialności moralnej i kontroli społecznej.
W encyklice znajduje się także ocena, czym sztuczna inteligencja jest, a czym nie jest. Leon XIV podkreśla, że AI nie jest ludzką inteligencją. Może przetwarzać dane, rozpoznawać wzorce i symulować empatię, ale nie posiada sumienia, wolności, zdolności cierpienia, miłości ani odpowiedzialności moralnej. Z tego powodu — wskazuje papież — nie wolno przekazywać jej władzy nad człowiekiem bez jasnych granic etycznych.
Ojciec Święty zwraca uwagę na ryzyko algorytmicznego wykluczenia. Chodzi między innymi o sytuacje, w których dane obciążone uprzedzeniami mogą wpływać na dostęp do pracy, opieki zdrowotnej, bezpieczeństwa lub innych usług. Papież ostrzega również przed autonomicznymi systemami uzbrojenia i technologiami, które mogą przyspieszać decyzje o użyciu siły, odsuwając od nich ludzkie sumienie.
Ważnym elementem encykliki jest kwestia własności danych i technologii. Leon XIV wskazuje, że we współczesnym świecie do dóbr przeznaczonych powszechnie należy zaliczyć także patenty, algorytmy, platformy cyfrowe, infrastrukturę technologiczną i dane. Papież ostrzega, że ich koncentracja w rękach nielicznych tworzy nowe nierówności i stoi w sprzeczności z zasadą powszechnego przeznaczenia dóbr.
Dokument porusza również problemy dezinformacji, demokracji, automatyzacji pracy, osłabienia więzi rodzinnych, uzależnień cyfrowych oraz ukrytego wyzysku pracowników w łańcuchach dostaw związanych z rozwojem sztucznej inteligencji. Leon XIV wiąże więc temat AI nie tylko z przyszłością technologii, ale także z codziennym życiem społecznym i gospodarczym.
W części poświęconej wojnie papież ostrzega przed rosnącymi wydatkami wojskowymi, erozją granic etycznych i wykorzystaniem AI do podejmowania decyzji śmiercionośnych szybciej oraz w sposób bardziej bezosobowy niż dotąd. Leon XIV stwierdza także, że klasyczna teoria „wojny sprawiedliwej” jest dziś niewystarczająca wobec realiów broni autonomicznej, wojny hybrydowej i nowych technologii militarnych.
Encyklika kończy się wezwaniem do budowania „cywilizacji miłości”. Papież odwołuje się do biblijnego obrazu Nehemiasza odbudowującego Jerozolimę. Wskazuje, że odpowiedzią na rewolucję technologiczną nie może być ani lęk, ani bezkrytyczny zachwyt, lecz praca nad społeczeństwem opartym na prawdzie, odpowiedzialności, edukacji, realnych relacjach międzyludzkich, sprawiedliwości i pokoju.
Czytaj też:
Pierwsza adhortacja Leona XIV „Dilexi te”: nie można oddzielać wiary od miłości do ubogich
Leon XIV w Kamerunie o „władcach wojny”: „Świat jest pustoszony przez garstkę tyranów”
Kresy.pl / Vatican News / Aleteia
