Komunistyczny odwet. Anders, Maczek i Chruściel bez polskiego obywatelstwa
26 września 1946 roku Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej pozbawił obywatelstwa polskiego kilkudziesięciu najwyższych oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, co stało się jednym z najbardziej symbolicznych aktów represji wobec emigracji wojskowej.
Decyzję podjęto w formie dwóch uchwał – pierwsza objęła 75 oficerów związanych z Polskim Korpusem Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPR), druga zaś była wymierzona bezpośrednio w generała Władysława Andersa, dowódcę 2 Korpusu Polskiego, Naczelnego Wodza i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych.
W gronie objętych sankcją znaleźli się m.in. generałowie Stanisław Kopański, Stanisław Maczek, Antoni Chruściel, Tadeusz Malinowski i Karol Masny. Władze w Warszawie oskarżały ich o służbę w obcej armii, powołując się na ustawę o obywatelstwie z 20 stycznia 1920 roku. Regulowała ona zasady posiadania obywatelstwa państwa polskiego. Zgodnie z jej artykułem 11 obywatelstwo można było utracić w dwóch przypadkach: przyjęcia obywatelstwa innego państwa albo objęcia urzędu w służbie obcego państwa bądź wstąpienia do obcej armii bez zgody władz polskich.
W rzeczywistości zarzut był chybiony – PKPR nie był formacją wojskową, lecz organizacją powołaną przez Brytyjczyków w celu przygotowania byłych żołnierzy do życia cywilnego. Decyzja Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej miała charakter czysto polityczny: chodziło o ukaranie tych, którzy odmówili powrotu do Polski pod rządami komunistów i tym samym podważali legitymizację nowego ustroju.
Generał Anders został dodatkowo oskarżony o działalność na szkodę państwa i rzekome powstrzymywanie żołnierzy przed powrotem do kraju. Historycy podkreślają, że były to bezpodstawne zarzuty – Anders informował o realiach w ojczyźnie, ale nikomu nie zabraniał powrotu. Faktycznie zaś to dzięki niemu tysiące żołnierzy uniknęło represji, decydując się pozostać na emigracji.
Uchwały z 1946 roku nie osiągnęły zamierzonego skutku – oficerowie nadal wstępowali do PKPR, a odebranie obywatelstwa nie skłoniło ich do zmiany decyzji. Czuli się nadal Polakami, nie uznając prawa wydawanego w Warszawie. Część z nich z czasem przyjęła obywatelstwo państw osiedlenia, inni posługiwali się brytyjskimi dokumentami podróży.
Dopiero w 1971 roku rząd PRL pod kierownictwem Piotra Jaroszewicza uchylił decyzję z 1946 roku. Uczynił to jednak po cichu, nie publikując uchwały. Obywatelstwo przywrócono wtedy większości oficerów, ale nie generałowi Andersowi, który zmarł rok wcześniej. Jego dobre imię formalnie zrehabilitowano dopiero w 1989 roku.
Kresy.pl
