Kiedy Elbląg wygrał z Gdańskiem. Historia lukratywnego kontraktu z Anglikami

3 marca 1585 roku Elbląg podpisał porozumienie handlowe z angielską Kompanią Wschodnią (Eastland Company) – stowarzyszeniem kupców działających w obszarze handlu bałtyckiego na podstawie czarteru królowej Elżbiety I z 1579 roku.

W efekcie miasto stało się jedynym miejscem składu (tzw. staple) dla angielskich kupców prowadzących wymianę z Rzecząpospolitą. W Elblągu rezydował przedstawiciel władz kompanii, a handel został tu formalnie skoncentrowany.

Czytaj też: Astronom na murach. Jak Mikołaj Kopernik bronił Olsztyna

Decyzja ta miała wyraźny wymiar gospodarczy. Kompania organizowała eksport angielskiego sukna – jednego z kluczowych towarów ówczesnej Anglii – oraz import z obszaru Rzeczypospolitej i regionu bałtyckiego m.in. drewna, smoły, lnu, płótna i zboża. Ustanowienie Elbląga miejscem składu oznaczało, że angielskie statki z tymi towarami miały zawijać właśnie tutaj. Dla miasta przekładało się to na wzrost obrotów portowych, dochody z ceł i opłat, rozwój magazynów oraz usług transportowych i finansowych. Elbląg przestawał być jedynie punktem przeładunkowym – stawał się centrum obsługi międzynarodowej wymiany.

Wybór miasta nie był przypadkowy. Elbląg, założony w XIII wieku, od końca tego stulecia należał do Hanzy i należał do istotnych portów regionu. Leżał nad Zalewem Wiślanym, w systemie dróg wodnych łączących zaplecze Rzeczypospolitej z Bałtykiem. Choć żeglugę utrudniały płytkie wody i zmienne warunki na Mierzei Wiślanej, miasto dysponowało infrastrukturą portową i doświadczeniem w obsłudze handlu dalekosiężnego.

Istotne były również względy polityczne. W XVI wieku trwała rywalizacja między portami Prus Królewskich, przede wszystkim Elblągiem i Gdańskiem. Władcy Rzeczypospolitej, dążąc do ograniczenia dominacji Gdańska, sprzyjali wzmacnianiu alternatywnych ośrodków. Dla Anglików Elbląg stanowił zatem korzystne miejsce prowadzenia interesów – zapewniał dostęp do produktów z obszaru Rzeczypospolitej bez pełnego uzależnienia od silniejszego portu nad Motławą.

Intensywna współpraca trwała do 1626 roku, gdy w czasie wojny polsko-szwedzkiej miasto zajęły wojska szwedzkie. Rola Elbląga w handlu bałtyckim uległa wówczas osłabieniu. Mimo to porozumienie z 1585 roku pozostaje jednym z kluczowych momentów w dziejach gospodarczych miasta i świadectwem jego znaczenia w europejskiej sieci handlowej epoki nowożytnej.

Czytaj też: Ten kanał kosztował tyle, co ćwierć Alaski. Budowa cudu techniki na Mazurach

Kresy.pl / Gospodarka Morska