Jak „Wiadomości Literackie” zmieniły polską kulturę
6 stycznia 1924 roku w Warszawie ukazał się pierwszy numer „Wiadomości Literackich” — pisma, które bardzo szybko stało się punktem odniesienia dla debaty kulturalnej II Rzeczypospolitej.
Pomysłodawcą i redaktorem był Mieczysław Grydzewski, energiczny organizator życia literackiego, związany wcześniej ze „Skamandrem”. Jego ambicją było stworzenie tygodnika, który nie tylko informowałby o nowościach literackich, lecz także kształtował gust i wprowadzał polską inteligencję w krwiobieg kultury europejskiej. Program ogłoszony w pierwszym numerze — odrzucenie dogmatów, poszanowanie różnorodności i bezkompromisowość wobec fałszu — stał się znakiem firmowym pisma.
„Wiadomości Literackie” uznawane są często za najważniejsze pismo kulturalne w Polsce międzywojennej. Zgromadziły wyjątkowy krąg autorów: od skamandrytów po twórców związanych z lewicą, sanacją i Narodową Demokracją. Ta szerokość poglądów sprawiała, że tygodnik stał się miejscem realnej konfrontacji idei. Ich profil polityczny nie był jednak całkowicie neutralny. W pierwszych latach po przewrocie majowym tygodnik wyraźnie solidaryzował się z obozem sanacyjnym. W latach trzydziestych, zwłaszcza po procesie brzeskim, związał się raczej z tzw. lewicą sanacyjną, co oznaczało krytycyzm wobec autorytarnych nadużyć przy jednoczesnym przywiązaniu do idei modernizacji państwa. Mimo tego osadzenia politycznego „Wiadomości Literackie” zachowały charakter forum debaty: drukowały teksty autorów o różnych poglądach, wprowadzały nowoczesne formy publicystyki (wywiady, ankiety, numery monograficzne) i dzięki wysokiemu nakładowi, który w latach trzydziestych sięgał 15 tysięcy egzemplarzy, faktycznie współkształtowały dyskusję o literaturze, kulturze i życiu społecznym II RP.
Tygodnik przetrwał do 3 września 1939 roku, a jego łamy stały się kroniką dojrzewania polskiej nowoczesności. Łączył wysokie wymagania estetyczne z żywą obserwacją polityki i obyczajów. Debiut Brunona Schulza, publikacje Gombrowicza, kampanie Boya-Żeleńskiego czy felietony Słonimskiego współtworzyły język epoki. W tym sensie „Wiadomości Literackie” nie tylko odzwierciedlały kulturę — one ją organizowały i hierarchizowały.
Wybuch wojny nie przerwał redaktorskiej kariery Grydzewskiego. Przedostał się on z Rumunii przez Francję do Londynu, gdzie stał się jedną z najważniejszych postaci polskiego życia emigracyjnego. Wydawał kolejno „Wiadomości Polskie, Polityczne i Literackie”, a od 1946 roku tygodnik „Wiadomości”, który stał się forum niezłomnie antykomunistycznej emigracji, wiernej legalnej ciągłości II Rzeczypospolitej. Londyńskie „Wiadomości” miały wyraźniej zarysowany profil polityczny: były konserwatywne w sensie lojalizmu państwowego, stanowczo sprzeciwiały się wszelkim formom uznania PRL i polemizowały z bardziej „realistycznymi” strategiami środowisk skupionych wokół paryskiej „Kultury”. Jednocześnie zachowały inteligencki styl, wysokie standardy literackie i ambicję dokumentowania kultury, stając się trwałym punktem odniesienia dla polskiej diaspory.
Kresy.pl / PAP
Czytaj też:
