CMENTARZ
Holszany. Mogiły żołnierzy niemieckich.
Mogiły żołnierzy niemieckich z czasów I wojny światowej 1915 – 1918 r. znajdują się po prawej stronie kościoła Franciszkanów, w głębi ogrodu.
Bywa nazywany polskim Lourdes, choć pozostaje znacznie mniej znany niż francuski odpowiednik. 27 czerwca 1877 roku, wieczorem, w niewielkiej warmińskiej wsi Gietrzwałd rozpoczęły się objawienia Matki Bożej. Trwały do 16 września tego samego roku.
Głównymi wizjonerkami były dwie dziewczynki, ubogie Polki: trzynastoletnia Justyna Szafryńska z Nowego Młyna oraz dwunastoletnia Barbara Samulowska z Woryt.
Objawienia gietrzwałdzkie są jedynymi objawieniami maryjnymi w Polsce uznanymi przez Kościół katolicki. Należą też do nielicznych tego typu przypadków na świecie.
28 czerwca 1914 roku w Sarajewie zginął następca tronu Austro-Węgier arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg oraz jego małżonka Zofia Chotek, księżna Hohenbergu. Zamachu dokonał Gawriło Princip, bośniacki Serb związany z organizacją Młoda Bośnia.
Wydarzenie to stało się bezpośrednim pretekstem do kryzysu lipcowego, który doprowadził do wybuchu pierwszej wojny światowej. Sam zamach nie był jedyną przyczyną konfliktu, ale uruchomił mechanizm polityczny i wojskowy, który w ciągu kilku tygodni objął najważniejsze mocarstwa Europy.
Wizyta następcy tronu w Bośni miała wyraźny wymiar polityczny. Bośnia i Hercegowina od 1878 roku znajdowała się pod austro-węgierską administracją, a w 1908 roku została formalnie anektowana przez monarchię habsburską. Decyzja ta wywołała gwałtowny sprzeciw Serbii oraz środowisk południowosłowiańskich, które widziały w Wiedniu główną przeszkodę dla realizacji własnych planów narodowych.
27 czerwca 1629 roku pod Trzcianą, w rejonie dzisiejszej wsi Trzciano w województwie pomorskim, rozegrała się jedna z najświetniejszych bitew polskiej jazdy w XVII wieku. Wojska polsko-cesarskie dowodzone przez hetmana polnego koronnego Stanisława Koniecpolskiego i generała Jana Jerzego von Arnima rozbiły szwedzką kawalerię Gustawa II Adolfa.
Bitwa, choć zwycięska, nie odwróciła losów wojny, zakończonej kilka miesięcy później niekorzystnym dla Rzeczypospolitej rozejmem w Altmarku.
28 czerwca 1927 roku Wawel stał się świadkiem wydarzenia o wymiarze historycznym i symbolicznym — do królewskiej nekropolii złożono prochy Juliusza Słowackiego.
Był to drugi pogrzeb poety, zmarłego w 1849 roku na emigracji w Paryżu i pierwotnie pochowanego na cmentarzu Montmartre. Powrót wieszcza do ojczyzny po niemal 80 latach był wyrazem hołdu dla jego twórczości, ale także potwierdzeniem jego miejsca w panteonie narodowym.
Decyzja o sprowadzeniu szczątków poety zapadła na początku XX wieku. Planowano pochówek w 1909 roku — w setną rocznicę jego urodzin — jednak sprzeciw kardynała Jana Puzyny przekreślił te zamiary. Udało się je urzeczywistnić dopiero w 1927 roku, gdy premierem był marszałek Józef Piłsudski, wielki admirator twórczości Słowackiego. To on doprowadził do porozumienia z arcybiskupem Adamem Sapiehą i uzyskania zgody na pochówek w katedrze wawelskiej.
28 czerwca 1651 roku pod Beresteczkiem na Wołyniu rozpoczęła się jedna z największych i najważniejszych bitew powstania Chmielnickiego.
Starcie wojsk Rzeczypospolitej z siłami kozacko-tatarskimi przeszło do historii zarówno ze względu na skalę, jak i z powodu wielkiego zwycięstwa odniesionego przez armię dowodzoną przez króla Jana Kazimierza.
Beresteczko zakończyło serię klęsk i niepowodzeń wojsk polskich w wojnie z Kozakami. Króla wspomagali m.in. hetman wielki koronny Mikołaj Potocki, hetman polny koronny Marcin Kalinowski, książę Jeremi Wiśniowiecki, Aleksander Koniecpolski, Jerzy Sebastian Lubomirski oraz Stefan Czarniecki.
28 czerwca 1919 roku w Pałacu Wersalskim pod Paryżem podpisano traktat pokojowy z Niemcami, najważniejszy z układów kończących I wojnę światową. W imieniu odrodzonej Polski podpisy pod dokumentem złożyli Roman Dmowski i Ignacy Jan Paderewski.
Miejsce podpisania traktatu miało znaczenie symboliczne. Wersal był siedzibą francuskich królów, ale także miejscem, w którym w 1871 roku, po klęsce Francji w wojnie z Prusami, ogłoszono powstanie Cesarstwa Niemieckiego. W 1919 roku role się odwróciły: pokonane Niemcy musiały przyjąć warunki narzucone przez zwycięskie mocarstwa.
I wojna światowa, rozpoczęta w 1914 roku, przyniosła Europie zniszczenia na skalę nieznaną wcześniej. Zginęło około 9 mln żołnierzy, około 20 mln zostało rannych, a miliony cywilów doświadczyły głodu, przesiedleń i upadku dawnych struktur państwowych. Wojna doprowadziła do rozpadu czterech imperiów: niemieckiego, austro-węgierskiego, rosyjskiego i osmańskiego.