Polski Słownik Biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 71.
Aleksandrowicz Stefan Eustachy, z przy. Witold z innej gałęzi tej rodziny, poseł powiatu grodzieńskiego na konwokacji warszawskiej w r. 1674, wójt miasta Grodna, wybrany deputatem ad pacta conventa na elekcji 1674 r. Następnie podkomorzy grodzieński (od r. 1678), dobry mówca, popularności swej u szlachty i możnej protekcji Sapiehów zawdzięczał częsty wybór na posła sejmowego, piastując tę funkcję jeżeli nie na wszystkich, to przynajmniej na ogromnej większości sejmów za Jana III Sobieskiego. Na sejmie warszawskim r. 1683 umieścił go poseł cesarski Zierowski na liście tych posłów, którym wypłacić wypadło podarki pieniężne, by nie szkodzili sprawie przymierza polsko-austrjackiego. Uchwałą tegoż sejmu zlecono niezwłoczną wypłatę z podatków nadzwyczajnych do rąk A. kwoty 8,000 zł., przyznanej jeszcze na sejmie 1662 r. sukcesorom jego stryja Stanisława, rotmistrza chorągwi kozackiej, który poległ w potrzebie z Moskwą pod Miednikami. W r. 1688 Stefan posłuje na sejm grodzieński z tytułem marszałka grodzieńskiego, zaznaczając tak wtedy, jak i na sejmach następnych wyraźnie swe stanowisko w ówczesnej walce stronnictw, jako partyzant obozu Sapiehów. Występował tedy przeciw kasztelanowi wileńskiemu Słuszce, stronnikowi Jana III, a wrogowi Sapiehów, bronił stanowiska kolegi swego, podkomorzego wileńskiego Dąbrowskiego, który wyszedł z protestacją przed wyborem marszałka sejmu. Jako jeden z najbardziej bojowych posłów litewskich, wśród ostrej szermierki słownej z posłami koronnymi dobył szabli na stolnika krakowskiego Żydowskiego i groził, że również wyjdzie z protestacją. Gorliwie bronił sprawy Sapiehów i na sejmie następnym w Warszawie (1688—9), zarzucając marszałkowi Szczuce stronnicze dla partji królewskiej prowadzenie obrad, i groził zerwaniem sejmu; hardo polemizował z wojewodą bełskim Matczyńskim, ściągając na siebie oburzenie całej partji królewskiej, był wreszcie w porozumieniu z sprawcą zerwania sejmu Szołkowskim. Przeszedł nawet Sapiehów gorliwością, gdy na sejmie w r. 1690 starał się krzyżować plany Jana III (który wtedy dążył do odnowienia przymierza z Austrją) i kilkakrotnie występował przeciw dalszej wojnie z Turcją; nie chciał pozwolić na dalsze obrady i ustąpił dopiero na prośbę samego Jana III, przyprowadzony przed króla przez Benedykta Sapiehę i Stanisława Lubomirskiego. Na tymże sejmie wybrany został deputatem na trybunał skarbowy litewski. Nieprzerwanie posłował na dalsze sejmy za Jana III, 1693 r. (w 1693/4 r. wybrany również posłem na niedoszły sejm warszawski), 1695 r. i na konwokacji 1696 r. (wybrany wtedy wśród deputatów do boku prymasa). Wierny swym sympatjom sapieżyńskim, na sejmie elekcyjnym 1697 r. wystąpił przeciw koekwacji praw litewskich z koronnemi w kierunku ograniczenia samowoli hetmanów, popadł w zatarg z starostą mińskim Krzysztofem Zawiszą, a w końcu ledwie uniknął rozsiekania przez szlachtę, rozdrażnioną jego gorliwością w obronie interesów domu Sapiehów. Ostatni raz posłował na sejm pacyfikacyjny pierwszy w r. 1698, wyniesiony w tymże roku na kasztelanję nowogrodzką, jako pierwszy w swym rodzie senator. W bliskich do końca życia stosunkach z Sapiehami, wziął od hetmana Kazimierza w zastaw Sielec Radziwiłłowski (1698) i Dziedzin (1700). Zmarł jako kasztelan nowogrodzki w r. 1700, pozostawiając (z małżeństwa z Teklą Kierdejówną) syna Jana i cztery córki.
Niesiecki, Herbarz polski; Boniecki, Herbarz polski; Rodzina; Vol. Leg. Ł IV, V i VI passim; Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy, W. 1862; Ożarowski, Sapiehowie. Materjaty, Petersburg 1891, t. II; Kluczycki, Acta anni 1683, K. 18S3, s. 160; Diariusz sejmu 16SS, rkp. Ossol. 3001 (Teki Lukasa), s. 151; Recessus comitiorum anni 1688, rkp. Czart. 428, s. 357 i n.; Diarjusz sejmu 1689, rkp. Ossol. 3002 (Teki Lukasa), s. 20—31; Diarjusz sejmu 1690, rkp. Haas- Hof- u. Staatsarchiv w Wiedniu, Pol. 50, s. 111—125; Diarjusz sejmu elekcyjnego 1697, rkp. Czart. 552.
Kazimierz Piwarski
