Św. Leoncjusz z Rostowa. Misjonarz Rusi i biskup, który nawracał pogańską ziemię rostowską
23 maja w Kościele wspominany jest św. Leoncjusz z Rostowa — mnich, biskup i jeden z pierwszych misjonarzy chrześcijańskich ziemi rostowskiej.
Leoncjusz czczony jest szczególnie w Kościele prawosławnym, gdzie nosi tytuł świętego męczennika. W katolickich wykazach hagiograficznych pojawia się jako święty lub błogosławiony.
Leoncjusz urodził się prawdopodobnie w pierwszych dekadach XI wieku. Według różnych przekazów miał być Grekiem, pochodzić z Konstantynopola lub Kijowa. Niezależnie od pochodzenia związał się z Monasterem Kijowsko-Pieczerskim — jednym z najważniejszych ośrodków monastycznych na Rusi, gdzie przebywał u boku św. Antoniego Pieczerskiego. Śluby zakonne złożył w Konstantynopolu. Stał się pierwszym mnichem Monasteru Kijowsko-Pieczerskiego, który otrzymał godność biskupią.
Około połowy XI wieku Leoncjusz został powołany na biskupa Rostowa. Była to ziemia, na której chrześcijaństwo dopiero się umacniało, a silne wpływy pogańskie powodowały opór wobec duchownych. Podobnie jak jego poprzednicy, Leoncjusz został początkowo wypędzony z miasta przez pogan. Zamieszkał wówczas w pobliżu Rostowa i wzniósł cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Tam prowadził pracę misyjną, kierując ją przede wszystkim do dzieci i młodzieży — według przekazów karmił je, nauczał zasad wiary i przygotowywał do chrztu. Z czasem jego działalność objęła także dorosłych mieszkańców.
Tradycja podaje, że gdy poganie ponownie wystąpili przeciwko niemu, Leoncjusz nie uciekł — wyszedł naprzeciw napastnikom w szatach biskupich, a ci mieli paść do jego nóg. Wydarzenie to uznawane jest za jeden z przełomowych momentów chrystianizacji ziemi rostowskiej.
Okoliczności i data śmierci Leoncjusza są w źródłach niejednoznaczne. Tradycja prawosławna uznaje go za męczennika, który zginął podczas zamieszek religijnych; w części przekazów jego śmierć datowana jest około 1071 lub 1073 roku. Część źródeł katolickich nie przesądza jednak kwestii męczeństwa i podaje jedynie, że zmarł nie później niż w 1077 roku. Kwestia męczeństwa pozostaje przedmiotem dyskusji hagiograficznej.
W 1164 roku, podczas prac ziemnych przy budowie nowej cerkwi, odnaleziono ciało Leoncjusza. Według przekazu nie uległo ono rozkładowi. Podniesienie relikwii, co w ówczesnej praktyce było traktowane jako forma kanonizacji, nastąpiło w tym samym roku. Relikwie umieszczono w złotym sarkofagu, przy którym miały dokonywać się liczne uzdrowienia.
W 1609 roku, podczas wojen z Rzeczpospolitą, złoty relikwiarz został zrabowany z Rostowa. Ciało Leoncjusza ukryto wówczas pod posadzką soboru Zaśnięcia Matki Bożej, a relikwie miały zostać ponownie odnalezione w 1884 roku.
Do dziś Leoncjusz należy do najbardziej czczonych świętych ziemi rostowskiej. W ikonografii przedstawiany jest jako biskup w liturgicznych szatach, w białym lub czarnym kłobuku — zwykle jako starszy mężczyzna z krótką brodą, prawą ręką błogosławiący, z Ewangelią w lewej ręce.
Czytaj też:
Alkuin z Yorku. Nauczyciel Karola Wielkiego
Święty Stanisław Papczyński – założyciel marianów i „ojciec ubogich”
Kresy.pl
