XV-wieczny rękopis św. Augustyna powrócił do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu
Do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu wrócił XV-wieczny rękopis św. Augustyna skradziony pod koniec lat 80. Odnalezienie manuskryptu było możliwe dzięki badaniom dr. Antoine’a Haakera. Obiekt trafił do Polski po ceremonii w Ambasadzie RP w Paryżu i zostanie poddany pracom konserwatorskim, przywracającym jego historyczną wartość.
W przeddzień 231. rocznicy masakry warszawskiej Pragi do zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu powrócił jeden z najcenniejszych zabytków średniowiecznego piśmiennictwa. To XV-wieczny rękopis zawierający dzieła św. Augustyna, skradziony kilkadziesiąt lat temu, który został odnaleziony dzięki pracownikowi biblioteki, dr. Antoine’owi Haakerowi.
Manuskrypt pochodzi z lat 1471-1475. Pierwotnie należał do zbiorów kościoła św. Piotra i Pawła w Legnicy. Został spisany na papierze z licznymi zdobieniami i barwnymi inicjałami. Po zakończeniu II wojny światowej, wraz z innymi zbiorami bibliotecznymi Dolnego Śląska, trafił do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Jednym ze spisanych w rękopisie dzieł są „Wyznania” (Confessions) św. Augustyna, które przedstawiają żywot samego świętego i jego doświadczenia duchowe. Niekiedy „Wyznania” wskazywane są jako przykład pierwszej znanej autobiografii świata zachodniego.
Uroczyste powitanie kodeksu odbyło się 17 lutego podczas konferencji prasowej w siedzibie instytucji. Tydzień wcześniej w Ambasadzie RP w Paryżu miała miejsce oficjalna ceremonia przekazania zabytku stronie polskiej. Obiekt określany jest jako „VIP” wśród średniowiecznych kodeksów. W konferencji we Wrocławiu wzięły udział władze biblioteki, pracownicy Oddziału Rękopisów, zaproszeni goście oraz przedstawiciele mediów. Dyrektor biblioteki dr Dorota Siwecka oraz prorektor ds. badań naukowych Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. dr hab. Artur Błażejewski, podkreślali znaczenie odzyskania manuskryptu zarówno dla środowiska akademickiego, jak i dla tożsamości kulturowej regionu.
„To kolejne odzyskanie tak cennego obiektu. Jednego z kilku na przestrzeni lat. A znajdują się u nas zbiory najcenniejsze w Europie Środkowej jeśli chodzi o starodruki i rękopisy. Kradzieże nie odbywają się przypadkowo. Złodzieje w swoim fachu są niestety bardzo dobrzy. A odzyskiwanie takich obiektów zawsze odbywa się dzięki mrówczej pracy i fachowości pracowników” — zaznaczył prof. Błażejewski.
Szczególne uznanie skierowano do dr. Antoine’a Haakera z Oddziału Rękopisów, którego wieloletnie badania porównawcze oraz analiza źródeł pozwoliły zidentyfikować zaginiony kodeks w zagranicznych zbiorach. – „Odzyskany kodeks jest znakomicie zachowany i liczy ponad 200 kart. Zawiera pięć dzieł św. Augustyna, w tym słynne „Wyznania” – uznawane za pierwszą autobiografię intelektualną w dziejach literatury. Fascynujące dzieło napisane piękną łaciną” — wyjaśnił dr Haaker.
Manuskrypt został sporządzony z niezwykłą starannością. Karty zdobi trzydzieści bogato iluminowanych inicjałów, a badacze podkreślają, że jest to wyjątkowo piękna kopia tekstów o ogromnym znaczeniu teologicznym i kulturowym. Ustalenia wskazują, że dzieła św. Augustyna zostały wycięte z większego woluminu, a sprawca zniszczył średniowieczną oprawę, pozostawiając w bibliotece jedynie luźną przednią okładzinę oraz karty zawierające tekst Piotra Berchoriusa. Działanie to miało na celu zmylenie bibliotekarzy podczas rutynowych kontroli zbiorów, ponieważ rękopis nie był szczegółowo opisany w inwentarzu i nie posiadał mikrofilmu.
Przełom nastąpił przed rokiem, gdy dr Haaker zauważył brak fragmentów kodeksu. Jego analiza pozwoliła ustalić, że rękopis pojawił się w ofercie sprzedaży galerii „Les Enluminures”. Badacz wykazał, że karty zostały wycięte po II wojnie światowej, gdy kodeks znajdował się w zbiorach Uniwersytetu Wrocławskiego.
Dyrekcja biblioteki zapowiedziała podjęcie prac konserwatorskich i rekonstrukcyjnych. – „Niezmiernie cieszy nas, że wkrótce będziemy mogli przywrócić kodeksowi jego dawny wygląd, uzupełniając brakujące karty z tekstami św. Augustyna oraz odtwarzając oryginalną oprawę. Dzięki temu rękopis odzyska pełnię swojej historycznej i artystycznej wartości” — poinformowała dyrektor biblioteki.
Środowisko naukowe podkreśla, że powrót rękopisu otwiera nowe perspektywy badawcze w zakresie historii książki, średniowiecznej teologii oraz dziejów piśmiennictwa na Śląsku. Pełną historię odnalezienia i identyfikacji manuskryptu dr Antoine Haaker przedstawi podczas wykładu z cyklu „Colloquia Bibliologa Wratislaviensia”, który odbędzie się 24 lutego o godz. 13.00 w sali konferencyjnej nr 4 Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu.
W 2025 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zakończyło 25 postępowań restytucyjnych. Obecnie prowadzimy prawie 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach. Od 2008 roku odzyskanych zostało 886 pojedynczych dóbr kultury.
Może Cię zainteresować: Zrabowane podczas II wojny światowej „Collectarium lądzkie” wraca do Polski
