Zmiany na mapie Polski. Od nowego roku przybędzie sześć nowych miast

Od 1 stycznia nowego roku w Polsce zacznie obowiązywać rozporządzenie w sprawie zmian w podziale administracyjnym kraju, na mocy którego sześć miejscowości zyska status miasta. Niektóre miejscowości odzyskają swój status po kilkuset latach, gdy utraciły go m.in. wskutek decyzji zaborców. Od tej daty w Polsce będzie łącznie 1 019 miast.

Zmiany statusu miejscowości oraz korekty granic administracyjnych wprowadzane są zgodnie z dotychczasową praktyką pierwszego dnia roku. W ostatnich latach niemal co rok na mapie Polski pojawiały się nowe miasta. W 2024 r. prawa miejskie otrzymały lub odzyskały 34 miejscowości, rok wcześniej 7, a od 1 stycznia 2026 r. będzie ich 6.

Wśród miejscowości, które otrzymają prawa miejskie 1 stycznia 2026 roku, większość miała już w przeszłości taki status i utraciła go po ukazach z 1870 r. Deklasacją objęto wówczas setki miejscowości, a tylko nieliczne zdołały odzyskać prawa miejskie jeszcze w okresie międzywojennym. Obecna fala awansów obejmuje w dużej mierze właśnie te miejscowości, którym status ten odebrano w XIX w.

Lista sześciu miejscowości, które mają uzyskać status miasta po nowym roku:

• Janów (woj. śląskie, powiat częstochowski)
  Założony jako miasto prywatne przez wojewodę bracławskiego i sieradzkiego, koniuszego wielkiego koronnego Jana Aleksandra Koniecpolskiego w 1696 roku. Został zdegradowany w 1870 roku przez władze rosyjskie. W 2021 roku Janów zamieszkiwało 1000 mieszkańców.
• Janów Podlaski (woj. lubelskie, powiat bialski)
  Miejscowość znana ze stadniny koni krwi arabskiej. Pierwotnie nosiła nazwę Porchów, a po uzyskaniu w 1465 r. praw miejskich przyjęła nazwę Janów Biskupi od imienia ówczesnego biskupa Jana Łosowicza. W 1870 r. utraciła prawa miejskie, odzyskała je w 1919 r., a ponownie straciła w 1946 r.
• Stanisławów (woj. mazowieckie, powiat miński)
  Prawa miejskie posiadał od 1523 roku jako miasto królewskie. Wojny szwedzkie zniszczyły dobrze prosperujące wówczas miasto, co spowodowało upadek gospodarzy i zdegradowanie do do rangi wsi. Stan ten pogłębił się po epidemii w 1658 roku. Ponowna lokalizacja miała miejsce w 1677 roku, ale utracił je ponownie po powstaniu styczniowym.
• Staroźreby (woj. mazowieckie, powiat płocki)
  Nazwa składa się z dwóch członów: „Stary” oraz „Źrzeb”. Staropolskie wyrażenie „źrzeb”, a nowopolskie „źreby” oznaczało dział ziemi, miarę roli, łan. Ślady pierwszych zabudowań w miejscowości pochodzą z XI-XII wieku. W okresie piastowskim była to stara wieś książęca, stanowiąca niegdyś prawdopodobnie całość z kluczową barokową wsią Woźniki.
• Branice (woj. opolskie, powiat głubczycki)
  Historycznie położone na tzw. polskich Morawach. Po drugiej wojnie światowej Morawców uznano za ludność polską i pozwolono im pozostać na miejscu. Miejscowość po raz pierwszy została wspomniana w 1278 roku jako Branicz, kiedy to należała do wydzielonego w 1269 roku z Margrabstwa Moraw czeskiego księstwa opawskiego.
• Małkinia Górna (woj. mazowieckie, powiat ostrowski)
  Położona na prawym brzegu Bugu miejscowość rozwinęła się jako wskutek połączenia wsi rządowej Małkinia Górna z osiedlem kolejowym w drugiej połowie XIX wieku, który stanowił ważny węzeł kolejowy na linii Warszawa-Petersburg. Jeszcze do lat 50. XX wieku obie miejscowości figurowały jako odrębne jednostki administracyjne. Pierwsze próby uzyskania statusu miasta miały miejsce jeszcze w 1985 roku, kiedy to większość mieszkańców opowiedziała się „za”.

Nadanie lub odzyskanie praw miejskich oznacza zmiany ustrojowe w samorządzie. W przypadku podniesienia statusu miejscowości do rangi miasta wójt staje się burmistrzem, a dotychczasowa rada kontynuuje pracę. Władze lokalne podkreślają, że nie oznacza to automatycznych zmian podatków, natomiast może ułatwić pozyskiwanie środków na inwestycje infrastrukturalne i miejskie programy rozwojowe.

Zmiany na mapie administracyjnej nie ograniczają się wyłącznie do nadania statusu miasta. Tego samego dnia wejdą w życie korekty granic 6 gmin i 9 miast w różnych częściach kraju, m.in. w rejonie Radzionkowa i Piekar Śląskich, gmin Piwniczna-Zdrój i Rytro, Niepołomice i Kłaj oraz miasta Radom i sąsiedniej gminy Zakrzew. Celem jest dopasowanie granic do faktycznego układu osadniczego i istniejącej infrastruktury.

Istotną zmianą będzie także przekształcenie gminy wiejskiej Nowe Miasto Lubawskie w województwie warmińsko-mazurskim, która przyjmie historyczną nazwę Bratian. Decyzja wynika z częstych pomyłek związanych z istnieniem miasta o tej samej nazwie. Bratian, jako największa i najludniejsza wieś gminy, nawiązuje nazwą do średniowiecznych dziejów regionu, w tym czasów krzyżackich. Najstarsza udokumentowana wzmianka o miejscowości pochodzi z 1343 r., a we wsi zachowały się ruiny zamku krzyżackiego.

Może Cię zainteresować: Największa od lat reforma polskiej ortografii od nowego roku

Kresy.pl/Onet