Powstanie wielkopolskie – zwycięstwo organizacji i determinacji
27 grudnia 1918 roku w Poznaniu wybuchło Powstanie Wielkopolskie — spontaniczny, ale dobrze przygotowany zryw mieszkańców regionu, którzy postanowili własnymi siłami przesądzić o losie swojej ziemi.
Było to powstanie narodowe, wyrastające z długiej tradycji pracy organicznej i doświadczeń bojowych Wielkopolan. Dzięki wytrwałości w organizowaniu życia społecznego i gospodarczego oraz rozwijaniu polskich struktur, region był gotów na moment dziejowej próby.
Iskrą Paderewski
Po zakończeniu I wojny światowej Polacy w innych częściach kraju świętowali odrodzenie państwa, natomiast Wielkopolska pozostała w granicach Niemiec. Rozejm z 11 listopada 1918 roku nie rozwiązywał jej statusu, a do miast wracały niemieckie garnizony. W Poznaniu ukształtowała się swoista „trójwładza”: wciąż działała administracja pruska, powstawały rady robotnicze i żołnierskie, a równolegle rozwijały się polskie rady ludowe, skupione później wokół Naczelnej Rady Ludowej. W tle trwały przygotowania do ewentualnego zrywu, a polskie oddziały paramilitarne liczące tysiące ochotników czekały na rozkaz.
Bezpośrednią iskrą stała się wizyta Ignacego Jana Paderewskiego. 26 grudnia przywitano go entuzjastycznie, a dzień później Niemcy urządzili demonstracyjny pochód, zrywając polskie i alianckie flagi. W okolicy hotelu Bazar padły pierwsze strzały — do dziś nie wiadomo, kto strzelił pierwszy. Polskie oddziały Straży Ludowej i Służby Straży i Bezpieczeństwa szybko opanowały kluczowe budynki, a walki rozlały się na całe miasto. Wkrótce ogień powstania objął liczne miejscowości regionu.
Trwało kilka tygodni
Zryw trwał kilka tygodni. Powstańcy tworzyli oddziały ochotnicze, które stopniowo przekształcano w regularną armię. Dowódcy — od mjr. Stanisława Taczaka po gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego — zorganizowali front i struktury wojskowe, zdolne nie tylko do obrony, ale i do działań zaczepnych. Choć w lutym 1919 r. Niemcy podjęli ofensywę, jej cele zostały powstrzymane. Decydującym momentem był rozejm w Trewirze z 16 lutego 1919 roku, który objął także front wielkopolski i w praktyce zakończył walki. Ostateczne potwierdzenie przynależności regionu do Polski przyniósł traktat wersalski z 28 czerwca 1919 roku.
Skutek powstania okazał się przełomowy. Większość Wielkopolski została wyzwolona i włączona do odradzającej się Rzeczypospolitej. Zorganizowana tu armia stała się ważną częścią Wojska Polskiego, a sukces zrywu wzmocnił polskie stanowisko w negocjacjach pokojowych. Powstanie Wielkopolskie pokazało, że determinacja społeczności, umiejętność samoorganizacji i mądre przywództwo mogą zmienić bieg historii — i stało się trwałym elementem patriotycznej tradycji regionu oraz całej Polski.
Kresy.pl / IPN
Czytaj też:
