Samochód pancerny wz. 34 – podstawowy pojazd rozpoznawczy Wojska Polskiego w 1939 roku
Samochód pancerny wz. 34 stanowił główny pojazd rozpoznawczy Wojska Polskiego podczas kampanii wrześniowej. Powstał w wyniku przebudowy starszych półgąsienicowych konstrukcji, a mimo ograniczonych możliwości bojowych był intensywnie używany w niemal wszystkich dywizjonach pancernych II Rzeczypospolitej.
Samochód pancerny wzór 34 stanowił najliczniejszy i najbardziej rozpoznawalny pojazd opancerzony Wojska Polskiego w 1939 roku. Maszyny te powstały w wyniku przebudowy półgąsienicowych pojazdów pancernych wz. 28, które z kolei opierały się na francuskich podwoziach Citroën-Kegresse B2 10CV. Pomimo że ich konstrukcja nie była nowoczesna, samochody te odegrały znaczącą rolę w działaniach rozpoznawczych i osłonowych podczas kampanii wrześniowej.
W 1924 roku Wojsko Polskie zamówiło we Francji 135 podwozi Citroën-Kegresse. Z tej liczby 90 egzemplarzy postanowiono przerobić na samochody pancerne, a ich opancerzone nadwozia wytwarzano w Polsce. Pierwsze prototypy powstały już w 1925 roku i otrzymały oznaczenie „samochód pancerny wz. 28”. Montaż odbywał się w Centralnych Warsztatach Samochodowych w Warszawie, a do 1930 roku zbudowano pełną serię 90 pojazdów.
Zobacz też: Holendrzy sprzedają czołg Cromwell IV z 1944 roku – z polskimi oznaczeniami [+FOTO/VIDEO]
Eksploatacja szybko ujawniła liczne wady konstrukcji. Pojazd charakteryzował się niską prędkością maksymalną – około 30 km/h – a skomplikowany napęd półgąsienicowy sprawiał problemy w obsłudze. Ponadto gumowe gąsienice miały ograniczoną trwałość i często ulegały uszkodzeniom. W efekcie Biuro Konstrukcyjne Broni Pancernej Wojskowego Instytutu Badań Inżynierii zaproponowało przebudowę pojazdów na w pełni kołowy napęd.
Prototyp nowej wersji ukończono na początku 1934 roku, a 30 marca tego samego roku przeprowadzono próby terenowe, które wypadły pomyślnie. Modernizacja została zatwierdzona, a do wybuchu wojny zdołano przebudować 87 pojazdów, które otrzymały nazwę „samochód pancerny wzór 34”.
Pojazdy te występowały w trzech wersjach – wz. 34, wz. 34-I oraz wz. 34-II – różniących się zastosowanymi silnikami i układem napędowym. W zależności od modelu stosowano jednostki Citroën B-14 o mocy 20 KM lub polskie silniki FIAT-108 i PZInż-117, o mocy od 20 do 25 KM. Wszystkie były 4-cylindrowe, rzędowe i chłodzone cieczą.
Kadłub pojazdu był wykonany z nitowanych, walcowanych płyt pancernych o grubości od 6 do 8 mm, natomiast podłoga miała konstrukcję drewnianą. Załoga liczyła dwóch żołnierzy – dowódcę, pełniącego funkcję strzelca, oraz kierowcę. W zależności od wersji pojazd był uzbrojony w działo 37 mm wz. 18 Puteaux lub w karabin maszynowy Hotchkiss wz. 25 kalibru 7,92 mm. Około 30 samochodów wyposażono w działa, natomiast pozostałe posiadały uzbrojenie maszynowe.
Samochody wz. 34 służyły w batalionach pancernych rozmieszczonych w całym kraju: w Poznaniu, Brześciu, Krakowie, Lwowie, Grodnie, Bydgoszczy i Łucku. Najwięcej pojazdów – 25 – znajdowało się w 7. batalionie pancernym w Grodnie. Po ogłoszeniu mobilizacji w 1939 roku bataliony te wystawiły dziesięć szwadronów samochodów pancernych, które trafiły do dywizjonów o numerach 21, 31, 32, 33, 51, 61, 62, 71, 81 i 91.
Z uwagi na słabe uzbrojenie i znaczne zużycie techniczne pojazdy wykorzystywano głównie do zadań rozpoznawczych, łącznikowych i osłonowych. Ich załogi często musiały działać w trudnych warunkach terenowych i przy ograniczonych możliwościach bojowych. Pomimo to samochody te odegrały istotną rolę w wielu epizodach kampanii wrześniowej, m.in. w działaniach opóźniających i patrolowych.
Według powojennych analiz 55% pojazdów wz. 34 zostało utraconych w wyniku walk, 35% z powodu awarii technicznych, a 10% z braku paliwa. Większość wraków przejęły jednostki niemieckie, natomiast kilka egzemplarzy znalazło się na terenach zajętych przez Armię Czerwoną.
Do czasów współczesnych nie zachował się żaden oryginalny samochód pancerny wz. 34. Kilka replik zbudowali natomiast prywatni kolekcjonerzy i pasjonaci historii broni pancernej, odtwarzając jego wygląd i parametry techniczne.
Samochód pancerny wz. 34, mimo swoich ograniczeń, pozostaje ważnym symbolem polskiej myśli technicznej okresu międzywojennego i świadectwem wysiłku modernizacyjnego Wojska Polskiego w latach trzydziestych XX wieku.
Zobacz też: „Czołg Cara” Lebiedienki. Jak Rosja zbudowała największy i najbardziej nieudany pojazd pancerny świata
Kresy.pl
