Kanał Elbląski - pochylnia, fot. Czarnuszko, źródło: Wikipedia, lic. cc by sa 4.0.

Ten kanał kosztował tyle, co ćwierć Alaski. Budowa cudu techniki na Mazurach

28 October 2025/0 Komentarze/w Historia, Kresopedia, Zabory /Przez Eugeniusz Wiśniewski

28 października 1844 roku w Miłomłynie wbito pierwszą łopatę pod budowę Kanału Elbląskiego – jednej z najbardziej niezwykłych dróg wodnych Europy.

Newsletter Skomentuj Udostępnij Wyłącz reklamy

Inwestycja, której koszt przeliczono na równowartość 2,4 tony złota, była droższa niż wzniesienie wieży Eiffla. Koszt budowy stanowił też 22 procent ceny, jaką Stany Zjednoczone zapłaciły za zakup Alaski. Dzisiaj Kanał uchodzi za jeden z cudów techniki XIX wieku.

Czytaj też: Kanał Augustowski

Kanał Elbląski, dawniej zwany Oberlandzkim, łączy Elbląg z Iławą i Ostródą. Jego główny szlak ma 84 kilometry długości, jednak najbardziej znany fragment rozciąga się na zaledwie 10 kilometrach – między Buczyńcem a Całunami. To właśnie tutaj statki w pięciu miejscach – na tzw. pochylniach – są wciągane na wózki jadące po szynach, aby pokonać różnicę poziomów wynoszącą prawie 100 metrów. Z zewnątrz wygląda to tak, jakby jednostki poruszały się po trawie.

Najdłuższa z pochylni, Buczyniec, ma 550 metrów długości i pokonuje 21,5 metra różnicy wysokości. Kolejne – Kąty, Oleśnica, Jelenie i Całuny – mają od 350 do 510 metrów i wznoszą statki od 13 do 24,5 metra. Łącznie system ten zastąpił od 32 do nawet 47 śluz komorowych, jakie należałoby zbudować na tym odcinku. Dzięki temu podróż skróciła się o kilkanaście godzin.

Jesteśmy najbardziej rzetelnymi mediami w Polsce

Autorem koncepcji był pruski inżynier Georg Jakob Steenke, który w 1844 roku rozpoczął prace w Miłomłynie. Zainspirowany podróżą do Stanów Zjednoczonych, gdzie obserwował podobne rozwiązania na Kanale Morrisa, opracował system pochylni napędzanych wyłącznie siłą grawitacji wody. To rozwiązanie, unikatowe w skali świata, działa do dziś bez potrzeby użycia energii elektrycznej.

Budowa kanału trwała 37 lat. Dziś kanał, pierwotnie przeznaczony do spławiania drewna i zboża, służy wyłącznie turystyce, przyciągając tysiące żeglarzy i turystów spragnionych widoku „statków płynących po trawie”. W 2011 roku Kanał wpisano na listę pomników historii.

Kresy.pl / PAP

Czytaj też: Elbląg: przygotowania do otwarcia Ronda Obrońców Birczy

Dodaj komentarz

Narodowa arka. 4 czerwca 1817 roku powstało Ossolineum

Ta deklaracja szła dalej niż 13. punkt Wilsona, a mimo to mało kto o niej pamięta. 3 czerwca 1918 ogłoszono deklarację wersalską

„Wielkie dni Polski rozpoczynają się dziś”. 2 czerwca 1979 roku Jan Paweł II po raz pierwszy przyleciał do kraju

To nie były wybory, tylko referendum. Dziś rocznica wyborów z 4 czerwca 1989

Budynki jak butelki, niesamowite prototypy, Panorama Racławicka. 5 czerwca 1894 roku wystartowała Wielka Wystawa Krajowa we Lwowie

List, który zapowiedział rewolucję. 3 czerwca 1524 roku Kopernik po raz pierwszy zaprotestował przeciw geocentryzmowi

„Wieże i gmachy waliły się na ziemię”. 5 czerwca 1443 roku Polskę nawiedziło największe trzęsienie ziemi w historii

Budynki jak butelki, niesamowite prototypy, Panorama Racławicka. 5 czerwca 1894 roku wystartowała Wielka Wystawa Krajowa we Lwowie

5 czerwca 1894 roku we Lwowie rozpoczęła się Powszechna Wystawa Krajowa – jedno z najważniejszych wydarzeń gospodarczo-kulturalnych epoki rozbiorów.

Zorganizowana w setną rocznicę insurekcji kościuszkowskiej, miała być nie tylko przeglądem osiągnięć Galicji, ale także wyrazem jedności narodu polskiego ponad podziałami zaborczymi. Organizacji podjął się Lwów, a wystawa odbiła się szerokim echem także za granicą – w Europie i poza nią.

Odpowiedź na wystawę paryską

Na 46 hektarach Wzgórza Stryjskiego, w ciągu dwóch lat, wzniesiono aż 129 obiektów: pawilonów, galerii, hal, restauracji, a także stadion i kolejkę linową. Wystawa została podzielona na 28 sekcji tematycznych, prezentujących dorobek w dziedzinach przemysłu, rolnictwa, komunikacji, rzemiosła, edukacji i sztuki. Za stronę architektoniczną odpowiadali m.in. Julian Zachariewicz i Franciszek Skowron.

Czytaj dalej

List, który zapowiedział rewolucję. 3 czerwca 1524 roku Kopernik po raz pierwszy zaprotestował przeciw geocentryzmowi

3 czerwca 1524 roku Mikołaj Kopernik, przebywający we Fromborku, napisał list do krakowskiego kanonika, kartografa i historyka Bernarda Wapowskiego. Dokument znany dziś jako „List przeciwko Wernerowi” uchodzi za drugą znaną pracę astronomiczną Kopernika, po wcześniejszym „Commentariolusie”, i powstał niemal dwie dekady przed drukiem „De revolutionibus orbium coelestium”.

Choć list miał formę prywatnej korespondencji, szybko zyskał znaczenie naukowe. Oryginał nie zachował się, ale jego treść przetrwała w późniejszych odpisach. Dokument był znany uczonym kolejnych pokoleń, a drukiem ukazał się dopiero w 1854 roku w Warszawie, w edycji przygotowanej przez Jana Baranowskiego.

Czytaj dalej

Narodowa arka. 4 czerwca 1817 roku powstało Ossolineum

Zakład Narodowy im. Ossolińskich, znany powszechnie jako Ossolineum, to jedna z najstarszych i najważniejszych instytucji naukowych i kulturalnych w Polsce.

Jego historia, nierozerwalnie spleciona z losami kraju, rozpoczęła się w 1817 roku, gdy hrabia Józef Maksymilian Ossoliński ufundował we Lwowie instytucję, mającą chronić i rozwijać dziedzictwo narodowe.

4 czerwca 1817 roku cesarz Austrii Franciszek I zatwierdził akt fundacyjny Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Ossoliński zaplanował go jako kompleks łączący bibliotekę, muzeum i wydawnictwo – miejsce, które miało pomagać zniewolonemu narodowi zachować tożsamość.

Czytaj dalej

„Wielkie dni Polski rozpoczynają się dziś”. 2 czerwca 1979 roku Jan Paweł II po raz pierwszy przyleciał do kraju

2 czerwca 1979 roku Jan Paweł II rozpoczął swoją pierwszą pielgrzymkę do Polski. Była to wędrówka, która na zawsze odmieniła oblicze kraju.

Papież-Polak odwiedził wówczas Warszawę, Gniezno, Częstochowę, Kalwarię Zebrzydowską, Oświęcim, Wadowice, Nowy Targ i Kraków. Jego wizyta, trwająca dziewięć dni, była wydarzeniem religijnym oraz impulsem politycznym.

Atmosfera w kraju w tamtym czasie była napięta. Po wydarzeniach z czerwca 1976 roku społeczeństwo zaczęło coraz głośniej wyrażać sprzeciw wobec reżimu. Kościół katolicki stawał się przestrzenią wolności i duchowego wsparcia dla milionów wiernych. Wybór Karola Wojtyły na papieża w 1978 roku wstrząsnął władzami PRL, które nie mogły zignorować jego pragnienia odwiedzenia ojczyzny.

Czytaj dalej

„Wieże i gmachy waliły się na ziemię”. 5 czerwca 1443 roku Polskę nawiedziło największe trzęsienie ziemi w historii

Siła wstrząsu szacowana jest dziś na 6 do 8 stopni w skali Richtera. Ale nie były to pierwsze, ani jedyne potężne wstrząsy, które nawiedziły południową Polskę.

Epicentrum trzęsienia jest przedmiotem sporu. Starsze i popularne opracowania lokalizowały je na Przedgórzu Sudeckim lub w rejonie Wzgórz Strzelińskich, natomiast w nowszej literaturze sejsmologicznej wskazuje się środkową Słowację.

6-8 w skali Richtera to prawdziwy kataklizm

Dla porównania: słynne trzęsienie ziemi w L’Aquila we Włoszech w 2009 roku miało magnitudę 6,3 i zabiło ponad 300 osób, niszcząc znaczną część zabytkowego miasta. W 2010 roku Haiti nawiedziło trzęsienie o sile 7,0 – zginęło ponad 200 000 ludzi, a stolica kraju została niemal całkowicie zrównana z ziemią. Oba przypadki pokazały, jak niszczycielskie mogą być wstrząsy tej skali.

Czytaj dalej

To nie były wybory, tylko referendum. Dziś rocznica wyborów z 4 czerwca 1989

Czerwiec 1989 roku na trwałe zapisał się w historii Polski. 4 czerwca 1989 roku, po blisko półwieczu rządów monopartyjnych, Polacy po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej mogli wziąć udział w częściowo wolnych wyborach parlamentarnych.

Wybory do Sejmu miały charakter kontraktowy, natomiast wybory do przywróconego Senatu były wolne. Ich wynik doprowadził do głębokiej zmiany układu sił politycznych w Polsce i stał się jednym z symboli początku końca komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.

Wolny Senat i 35 proc. mandatów w Sejmie

Korzenie wydarzeń z czerwca 1989 roku sięgały znacznie głębiej. Ich tło stanowiła zmieniająca się sytuacja międzynarodowa, a istotną rolę odegrała polityka reform zapoczątkowana w Związku Radzieckim przez Michaiła Gorbaczowa. „Pierestrojka” i „głasnost” osłabiły kontrolę Moskwy nad państwami satelickimi i stworzyły przestrzeń do zmian. W Polsce do przemian doprowadziły również wieloletnie działania opozycji skupionej wokół „Solidarności”, choć jej potencjał był w drugiej połowie lat 80. znacznie ograniczony.

Czytaj dalej

Zobacz także

Odpowiedź na wystawę paryską

6-8 w skali Richtera to prawdziwy kataklizm

Wolny Senat i 35 proc. mandatów w Sejmie

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.1 zł = 1 dzień dostępu.

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.
1 zł = 1 dzień dostępu.