Liga Morska i Kolonialna – marzenie II RP o zamorskiej potędze
27 października 1930 roku powstała Liga Morska i Kolonialna. Wydarzenie to symbolicznie otworzyło nowy rozdział w dziejach II Rzeczypospolitej, która – mimo ograniczonego dostępu do morza i braku tradycji kolonialnych – zaczęła marzyć o statusie mocarstwa z własnymi terytoriami zamorskimi.
Liga Morska i Kolonialna powstała podczas III Walnego Zjazdu Delegatów w Gdyni, z przekształcenia istniejącej wcześniej Ligi Morskiej i Rzecznej.
Polska chciała poniemieckich kolonii
Idea polskich kolonii nie narodziła się w próżni. Już w XIX wieku postacie takie jak Maurycy Beniowski, który próbował stworzyć państwo na Madagaskarze, czy Stefan Szolc-Rogoziński, prowadzący ekspedycję do Kamerunu, działały na wyobraźnię Polaków. Po 1918 roku, gdy świat dzielił kolonie byłego Cesarstwa Niemieckiego, w Warszawie pojawiły się głosy, by Polska również otrzymała swój „skrawek imperium”. W marcu 1919 roku poseł Tomasz Dąbal postulował w Sejmie przyznanie Polsce części byłych kolonii niemieckich. Mimo to zachodnie mocarstwa nie zamierzały dzielić się terytoriami z nowym państwem w Europie Środkowej.
W tych warunkach w 1924 roku z inicjatywy gen. Mariusza Zaruskiego powstała Liga Morska i Rzeczna – organizacja mająca propagować idee morskie i wspierać rozwój Marynarki Wojennej. W jej szeregach znaleźli się wojskowi, inżynierowie i politycy obozu piłsudczykowskiego, m.in. wiceadm. Kazimierz Porębski i gen. Roman Górecki. Z czasem działania Ligi zaczęły wykraczać poza kwestie żeglugi – coraz wyraźniej kierowały się ku kolonialnym aspiracjom.
Czytaj też: Odnaleziono ocalałą banderę Flotylli Pińskiej. Powiewała na ORP „Admirał Sierpinek” [+FOTO]
Powstała polska osada w Brazylii
Po 1930 roku, już jako Liga Morska i Kolonialna, organizacja pod przewodnictwem gen. Gustawa Orlicz-Dreszera wyznaczyła sobie pięć celów: rozwój floty, kolonizację zamorską, zacieśnienie więzi z Polonią, kształtowanie patriotyzmu gospodarczego oraz wychowanie morskie młodzieży. Realnym efektem tych ambicji stała się szeroko zakrojona działalność edukacyjna, masowe szkolenia przysposobienia morskiego i imponujący wzrost liczby członków – z 282 tys. w 1935 roku do niemal miliona tuż przed wojną.
Liga nie ograniczała się do idei. Jej członkowie nigdy nie przejawiali agresywnych idei kolonialnych, stawiali na akcję osadniczą i umowy międzypaństwowe. W 1934 roku Liga sfinansowała na przykład zakup ziemi w brazylijskim stanie Parana, tworząc osadę Morska Wola – polski eksperyment kolonialny, który przyciągnął około połowy planowanych osadników. W tym samym roku podpisano porozumienie z rządem Liberii, przewidujące współpracę gospodarczą i możliwość tworzenia tam plantacji. Projekt upadł wskutek klimatu, lokalnych trudności i nacisków dyplomatycznych USA.
Liga wydawała popularne pisma
W latach trzydziestych Liga Morska i Kolonialna wydawała popularne pisma „Morze” i „Sprawy Morskie i Kolonialne”, organizowała wyjazdy na wybrzeże, obozy letnie i zbiórki na Fundusz Obrony Morskiej, z którego współfinansowano m.in. budowę okrętu podwodnego „Orzeł”. W 1936 roku, po śmierci Orlicz-Dreszera, kierownictwo objął gen. Stanisław Kwaśniewski, a patronat nad Ligą sprawował gen. Stanisław Sosnkowski, kładąc nacisk na wychowanie morskie młodzieży.
Choć ambicje kolonialne II RP pozostały niezrealizowane, działalność Ligi przyczyniła się do rozwoju polskiej świadomości morskiej i poparcia społecznego dla budowy floty. Wybuch II wojny światowej przerwał jej prace, lecz idea przetrwała. Już w październiku 1944 roku w Lublinie powstała Liga Morska, uznająca się za kontynuację przedwojennej organizacji. W PRL działała w zmienionej formie, a w 1999 roku – po upadku komunizmu – powróciła do historycznej nazwy Liga Morska i Rzeczna.
Dzieje Ligi Morskiej i Kolonialnej pokazują, że w II Rzeczypospolitej marzenia o potędze morskiej i kolonialnej, choć często oderwane od realiów, były częścią szerszego zjawiska – aspiracji narodu, który po latach zaborów chciał stać się równym wśród mocarstw.
Kresy.pl / WarHist
