I Powstanie Śląskie trwało 10 dni. Pierwszy krok ku niepodległości
W nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 roku wybuchło I Powstanie Śląskie – pierwszy z trzech zrywów, które przesądziły o przyłączeniu części Górnego Śląska do odrodzonej Rzeczypospolitej.
Choć trwało zaledwie dziesięć dni i zakończyło się porażką, miało ogromne znaczenie dla ukształtowania świadomości narodowej mieszkańców regionu i przygotowania gruntu pod kolejne walki.
Źródła polskiego ruchu narodowego na Śląsku sięgają drugiej połowy XIX wieku. Wówczas, w pruskiej jeszcze prowincji, rozkwitały liczne polskie organizacje kulturalne, sportowe i społeczne, a wśród robotników i chłopów dojrzewała świadomość narodowa. Wybuch I wojny światowej przygasił te aspiracje, ale klęska Niemiec w 1918 roku ponownie je rozbudziła.
W październiku 1918 roku Wojciech Korfanty w przemówieniu w Reichstagu zażądał przyłączenia Śląska do Polski, co ożywiło działalność lokalnych środowisk.
W styczniu 1919 roku Polska zgłosiła na konferencji pokojowej w Paryżu postulat włączenia Górnego Śląska do swego terytorium. Jednak postanowienia traktatu wersalskiego przewidywały przeprowadzenie plebiscytu. Rozwiązanie to budziło sprzeciw obu stron – niemiecka administracja i policja nasiliły represje wobec polskich działaczy, a środowiska patriotyczne, wzorując się na Wielkopolsce, dążyły do wybuchu powstania.
Sytuację dodatkowo zaostrzał kryzys gospodarczy i rosnące napięcia społeczne. 15 sierpnia 1919 roku podczas strajku w kopalni „Mysłowice” niemieccy żołnierze otworzyli ogień do górników domagających się wypłat. Zginęło dziesięć osób, w tym kobiety i dziecko. Masakra stała się bezpośrednim impulsem do walki.
17 sierpnia 1919 roku powstańcy, głównie członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, ruszyli do boju w powiatach pszczyńskim, rybnickim i katowickim. Początkowe sukcesy szybko zostały zatrzymane przez niemiecki Grenzschutz, dysponujący ciężką bronią, artylerią i pociągami pancernymi. Przy przewadze 70–80 tys. żołnierzy niemieckich powstańcy nie mieli realnych szans. 24 sierpnia komendant Alfons Zgrzebniok wydał rozkaz zakończenia walk, a ostatnie potyczki stoczono dwa dni później.
Bilans zrywu był tragiczny. Po stronie polskiej poległo ok. 500 osób, lecz represje niemieckie pochłonęły znacznie więcej ofiar – łącznie w 1919 roku życie straciło około 2,5 tys. Polaków. Tysiące uczestników powstania musiało uchodzić do Polski, a organizacje polskie pogrążyły się w kryzysie.
Czytaj też: Cud nad Odrą. III Powstanie Śląskie
Mimo militarnych niepowodzeń I Powstanie Śląskie odegrało istotną rolę. Pokazało determinację ludności śląskiej i uzmysłowiło aliantom, że kwestii przynależności regionu nie da się rozstrzygnąć wyłącznie przy zielonym stoliku. W ciągu kolejnych dwóch lat wybuchły jeszcze dwa powstania, a ich ostatecznym efektem było przyłączenie w 1922 roku części Górnego Śląska do Polski – obszaru bogatego gospodarczo i ważnego dla dalszego rozwoju państwa.
Kresy.pl / Przystanek Historia
Czytaj też: Śląsk, Ślązak, Ślązakowiec
