Efemeryczny polski władca, o którym nie pamiętasz. 21 czerwca 1305 roku królem Polski został Przemyślida Wacław III

Był to drugi Przemyślida na naszym tronie – wcześniej królem Polski był Wacław II, jego ojciec.

W pierwszych latach XIV wieku obaj Wacławowie, ojciec i syn, dzierżyli łącznie aż trzy królewskie tytuły w Europie Środkowej: Czech, Polski i Węgier. Wydawało się, że są najpoważniejszą siłą, która na dłużej zdominuje politykę w regionie. Stało się zupełnie inaczej.

Krótkie życie Wacława III, pełne politycznych ambicji i burzliwych wydarzeń, zakończyła tragiczna śmierć w Ołomuńcu. Był ostatnim męskim przedstawicielem swojego rodu, a w Polsce mało kto nawet o nim pamięta.

Dziecko wielkich ambicji

Wacław III urodził się 6 października 1289 roku w Pradze jako syn króla Czech i Polski Wacława II oraz Guty Habsburżanki. Od najmłodszych lat był przygotowywany do objęcia tronu. Miał liczne rodzeństwo, z którego wiele sióstr poślubiło wpływowych władców europejskich, a bracia pełnili wysokie funkcje w Kościele i na dworach książęcych.

Ambicje dynastyczne Wacława II doprowadziły do zawarcia układu z królem Węgier Andrzejem III w 1298 roku. Ustalono, że jeśli Andrzej nie doczeka się męskiego potomka, jego zięć Wacław III – zaręczony z królewną Elżbietą – zostanie królem Węgier. Po śmierci Andrzeja w 1301 roku, dwunastoletni Wacław rzeczywiście został koronowany w Székesfehérvár jako Władysław V. Jednak Andegawen Karol Robert, wspierany przez papieża Bonifacego VIII, zaczął skutecznie odbierać mu poparcie. W 1304 roku Wacław II musiał ewakuować swojego syna z Węgier, zabierając ze sobą Koronę świętego Stefana.

Nie był koronowany w Polsce

Po śmierci Wacława II 21 czerwca 1305 roku, jego syn – wówczas szesnastoletni – został królem Czech i Polski. W Czechach rozpoczął rządy od łagodzenia konfliktów, jakie ojciec wywołał agresywną polityką. Zawarł pokój z Albrechtem Habsburgiem. Zrzekł się korony Węgier.

W Polsce, gdzie Przemyślidzi nie cieszyli się pełnym poparciem, Wacław III musiał zmagać się z aspiracjami Władysława Łokietka oraz książąt śląskich. Szukając sojuszników, zawarł małżeństwo z Piastówną, Wiolą Elżbietą, córką księcia cieszyńskiego. Nawiązał również kontakty z Krzyżakami i Brandenburgią, jednak sojusze te okazały się mało skuteczne. W rezultacie czeska władza w Polsce zaczęła się systematycznie kurczyć.

Wizerunek Wacława III w kronikach jest niejednoznaczny. „Kronika zbrasławska” przedstawia go jako młodzieńca pełnego wdzięku, wykształconego, biegłego w czterech językach. Jednak Jan Długosz maluje obraz rozpustnika i pijaka, który bezmyślnie rozdawał majątki. Możliwe, że monarcha był po prostu młodym człowiekiem o słabym charakterze, ulegającym wpływom otoczenia. Dopiero pod koniec życia, według jednego z przekazów, miał się nawrócić duchowo po rozmowie z opatem Konradem z Erfurtu przy grobie ojca.

Czytaj te: Noc, kiedy król porzucił koronę i poddanych

Niedoszła wyprawa do Polski i tajemnicza śmierć

W 1306 roku Wacław III rozpoczął przygotowania do zbrojnej wyprawy przeciw Łokietkowi. Król udał się na Morawy, gdzie 4 sierpnia 1306 roku został zamordowany w Ołomuńcu. Według relacji kronikarskich zginął w samo południe, odpoczywając z powodu upału. Zabił go najemny niemiecki żołnierz, Konrad z Botenštejnu.

Konrad był jednak tylko zleceniobiorcą, a tożsamość zleceniodawcy zbrodni nigdy nie została ustalona. Zabójca został natychmiast po schwytaniu zabity i nie zdążył złożyć zeznań. Wśród potencjalnych mocodawców mordercy wymieniano m.in. Albrechta Habsburga, Karola Roberta, Władysława Łokietka, czeskich możnowładców, a nawet żonę Wacława – Wiolę Elżbietę.

Początkowo Wacław III został pochowany w Ołomuńcu, ale potem jego ciało przeniesiono do klasztoru cystersów w Zbrasławiu (dzisiaj część Pragi). Nie pozostawił legalnych potomków.

Czytaj też: Tak było: Bogusław urodził się w Darłowie, został królem całej Skandynawii

Zabójstwo Wacława III zakończyło panowanie dynastii Przemyślidów, nie tylko w Polsce, także na czeskim tronie. Niezrealizowane ambicje, niepewna tożsamość władcy i otoczka tajemnicy wokół jego śmierci sprawiają, że jego postać nadal intryguje historyków. Choć nie został koronowany w Polsce, przez ponad rok nosił tytuł króla i był realnym uczestnikiem gry o polską koronę.

Kresy.pl / National Geopgraphic