Centrum Astronomiczne PAN na skraju bankructwa. Instytut musi zapłacić 4 mln zł za grunty sprzed pół wieku
Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN znalazło się w poważnych tarapatach finansowych po wyroku nakazującym zapłatę 3,8 mln zł odszkodowania za użytkowanie gruntów o nieuregulowanym stanie prawnym. Władze PAN apelują do rządu o pomoc, ostrzegając, że brak wsparcia może doprowadzić do upadku jednego z najważniejszych ośrodków astronomicznych w Polsce.
Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN (CAMK PAN) w Warszawie, jeden z czołowych instytutów naukowych w kraju, stanęło w obliczu poważnych problemów finansowych. Instytut musi zapłacić prawie 4 miliony złotych odszkodowania za wieloletnie użytkowanie działek, których stan prawny nie został uregulowany od czasu ich przekazania w latach 70. XX wieku.
Zobacz też: Polski radioteleskop RT4 bliski wyłączenia – naukowcy alarmują: „Całkowita zapaść kraju”
Jak poinformował dyrektor instytutu, prof. Rafał Moderski, CAMK PAN jest ofiarą dawnych zaniedbań administracyjnych. – CAMK PAN padło ofiarą zaniechań państwa w kwestii regulacji własności gruntów – stwierdził profesor. Z kolei prezes Polskiej Akademii Nauk, prof. Marek Konarzewski, przyznał, że Akademia nie jest w stanie samodzielnie pokryć tak dużej kwoty. – Bardzo chciałbym móc w trybie pilnym wesprzeć instytut sumą kilku milionów złotych, ale nasze możliwości finansowe są znacznie mniejsze – powiedział w rozmowie z PAP.
Sprawa sięga lat 70., kiedy to Skarb Państwa przekazał Polskiej Akademii Nauk działki przy ulicy Bartyckiej w Warszawie w użytkowanie wieczyste. Na tych terenach powstały dwa instytuty – CAMK PAN oraz sąsiadujące Centrum Badań Kosmicznych PAN. W latach 90. prywatne osoby zaczęły dochodzić przed sądami praw własności do tych gruntów, co doprowadziło do długotrwałych sporów sądowych. Ostatecznie, w styczniu 2025 roku zapadł prawomocny wyrok nakazujący CAMK PAN zapłatę 2,25 mln zł wraz z odsetkami, które narastały od 2000 roku. Łączna suma zobowiązania przekroczyła 3,8 mln zł.
Instytut, by uniknąć egzekucji komorniczej, zawarł ugodę i we wrześniu uiścił pierwszą ratę – około 2 mln zł – z funduszy przeznaczonych pierwotnie na realizację projektów naukowych. Kolejna rata, w podobnej wysokości, ma zostać zapłacona w czerwcu 2026 roku. Według prof. Moderskiego, wykorzystanie rezerw finansowych zagraża kontynuacji licznych grantów badawczych. – Jeżeli któryś z projektów nie zostanie zrealizowany, instytucje finansujące mogą zażądać zwrotu dotacji w wysokości nawet kilkudziesięciu milionów euro – ostrzegł.
Zagrożone są m.in. prestiżowe granty europejskie, takie jak ERC Synergy Grant, w ramach którego powstaje największy w historii polskiej astronomii teleskop w Chile, oraz projekt Teaming for Excellence o wartości 30 mln euro.
Prezes PAN podkreślił, że CAMK PAN oraz Centrum Badań Kosmicznych PAN należą do najcenniejszych jednostek naukowych w kraju. – Ich potencjał naukowy i technologiczny ma znaczenie strategiczne dla Polski. Straty wynikające z ich upadku byłyby nieporównywalnie większe niż koszt ich uratowania – zaznaczył prof. Konarzewski.
Kresy.pl/RMF24/PAP
