Wąwolnica pomagała podziemiu. Jej spalenie przez UB i MO sfotografował Amerykanin
2 maja 1946 roku, niespełna rok po zakończeniu II wojny światowej, Wąwolnica na Lubelszczyźnie została spalona przez Grupę Operacyjną Milicji Obywatelskiej, wspieraną przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa i żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Pacyfikacja była odwetem za pomoc, jakiej mieszkańcy mieli udzielać polskiemu podziemiu niepodległościowemu.
Dla wielu Polaków wojna nie skończyła się w 1945 roku. Po okupacji niemieckiej nadeszła komunistyczna dyktatura, która pod hasłami walki z „bandami” zwalczała żołnierzy podziemia i zastraszała wspierającą ich ludność. Wąwolnica stała się jednym z tragicznych przykładów tej polityki.
Według relacji i późniejszych ustaleń funkcjonariusze ostrzeliwali zabudowania pociskami zapalającymi. Ogień szybko objął drewnianą zabudowę wsi. Strażakom i mieszkańcom nie pozwalano gasić pożaru. W płomieniach ginął dorobek całych rodzin: domy, stodoły, obory, sprzęty, żywność i inwentarz.
W wyniku akcji życie straciły trzy osoby. Spłonęło ponad sto budynków mieszkalnych i gospodarczych oraz znaczna część zwierząt należących do mieszkańców. Straty 197 poszkodowanych oszacowano na ponad 75 milionów 316 tysięcy ówczesnych złotych.
Dramat Wąwolnicy został utrwalony dzięki przypadkowej obecności amerykańskiego fotografa Johna Vachona, pracownika misji UNRRA. Jechał on z Kozienic do Lublina, gdy zobaczył potężne słupy dymu. Zatrzymał się i wykonał unikatowe fotografie płonącej wsi oraz jej mieszkańców. Zdjęcia te stały się jednym z najważniejszych świadectw zbrodni.
Komunistyczne władze próbowały zrzucić winę na podziemie niepodległościowe. Przez lata mieszkańcom odmawiano sprawiedliwości, odszkodowań i prawa do publicznego mówienia o tragedii. Prawda przetrwała jednak w pamięci wąwolniczan, w zeznaniach świadków i na fotografiach Vachona.
Czytaj też:
„Zapora” został skazany na siedmiokrotną karę śmierci. Egzekucja dowódcy podziemia
Ostatni żołnierze Wolnej Polski. Bitwa w Dudach Puszczańskich
Kresy.pl / IPN
