T-26. Najliczniejszy czołg Armii Czerwonej przed 1941 rokiem
Na bazie brytyjskiej konstrukcji Vickers-Armstrong Mk E w Związku Sowieckim powstał czołg T-26, który przed 1941 rokiem stał się najliczniejszym wozem bojowym Armii Czerwonej. Maszyna ta brała udział w wojnie domowej w Hiszpanii, agresji na Polskę oraz w wojnie z Finlandią.
Na przełomie 1930 i 1931 roku władze Związku Sowieckiego nabyły 15 brytyjskich czołgów 6-tonowych Vickers-Armstrong Mk E model A. Już w 1931 roku konstrukcję tę zatwierdzono jako czołg przeznaczony do współdziałania z piechotą i oznaczono symbolem T-26. Równocześnie uruchomiono produkcję seryjną w kraju, przede wszystkim w zakładach im. Woroszyłowa w Leningradzie. Do 1941 roku powstało tam 11 218 egzemplarzy T-26 w różnych wersjach.
Pierwsze serie były niemal wierną kopią brytyjskiego pierwowzoru. Czołg wyposażono w dwie wieże uzbrojone w karabiny maszynowe DT kalibru 7,62 mm. W kolejnych latach konstrukcja była wielokrotnie modernizowana, lecz oznaczenia nie zmieniano. Początkowo masa bojowa wynosiła około 8 ton, a opancerzenie było stopniowo wzmacniane.
Od 1932 roku część pojazdów otrzymała armatę kalibru 37 mm, przy zachowaniu karabinu maszynowego w drugiej wieży. Rok później rozpoczęto produkcję wersji jednowieżowej, uzbrojonej w armatę 20K kalibru 45 mm oraz karabin maszynowy DT. Masa wzrosła wówczas do 9,4 tony. Wybrane egzemplarze wyposażano w radiostację 71-TK-1 z charakterystyczną anteną poręczową.
Napęd stanowił czterocylindrowy silnik gaźnikowy chłodzony powietrzem, będący uproszczoną kopią brytyjskiej jednostki Armstrong-Siddeley. W kolejnych latach zwiększano moc silnika i pojemność zbiorników paliwa. Od 1936 roku montowano podstawę pod przeciwlotniczy karabin maszynowy P-40, a od 1938 roku jego zmodernizowaną wersję P40-UM. W 1937 roku dodano reflektory umożliwiające prowadzenie ognia nocą.
W 1938 roku wprowadzono wieżę o kształcie stożkowym oraz wzmocniono osłonę jarzma armaty. Ulepszono system celowniczy i zwiększono odporność na ostrzał. Masa pojazdu osiągnęła 10,28 tony. Ostatnią większą modernizację przeprowadzono w 1939 roku, wzmacniając zawieszenie, zmieniając stalowe zbiorniki paliwa na bakelitowe oraz dodatkowo poprawiając opancerzenie. Wówczas masa wzrosła do około 12 ton.
Podwozie T-26 wykorzystywano również do budowy czołgów miotaczy ognia, dział samobieżnych, pojazdów wsparcia z wieżą z T-28 i armatą kalibru 76,2 mm, a także wozów saperskich, dowodzenia artylerią oraz ciągników.
Po raz pierwszy T-26 użyto bojowo w październiku 1936 roku podczas wojny domowej w Hiszpanii. Rząd republikański zakupił od Związku Sowieckiego 297 czołgów w wersji jednowieżowej, przy czym dowództwo nad formacjami sprawowali oficerowie sowieccy. W 1938 roku czołgi te wykorzystano w walkach z Japonią.
We wrześniu 1939 roku, podczas agresji na Polskę, Armia Czerwona skierowała 878 czołgów T-26 w pasie Frontu Białoruskiego oraz 797 w ramach Frontu Ukraińskiego. W działaniach bojowych zniszczono 15 maszyn, natomiast 302 uległy awariom technicznym. W wojnie z Finlandią w latach 1939–1940 w ciągu trzech i pół miesiąca utracono ponad 1000 tych pojazdów.
W 1941 roku Związek Sowiecki dysponował 9665 egzemplarzami T-26, co czyniło go najliczniejszym typem czołgu w Armii Czerwonej. Pojazdy te pozostawały w użyciu do lat 1943–1944, a ostatnie walczyły w 1945 roku w Mandżurii. Zdobyczne T-26 służyły w Finlandii aż do lat sześćdziesiątych.
Zobacz też: W Rosji podczas próby parady zapalił się czołg [+VIDEO]
Kresy.pl
