Dąbrowski i Legiony: początek polskiej armii na emigracji

9 stycznia 1797 roku generał Jan Henryk Dąbrowski podpisał w Mediolanie umowę z Republiką Lombardzką, która zapoczątkowała powstanie Legionów Polskich we Włoszech.

Była to pierwsza regularna polska formacja wojskowa po III rozbiorze Rzeczypospolitej.

W sytuacji, gdy Polska zniknęła z mapy Europy, a tysiące polskich żołnierzy znalazło się na emigracji lub w niewoli, Włochy stały się miejscem, gdzie istniała realna szansa na odbudowę polskich sił zbrojnych. Sprzyjała temu rewolucyjna Francja i kampanie Napoleona Bonapartego, który rozbijał stare monarchie i tworzył republiki sprzymierzone z Paryżem.

Umowa z władzami Lombardii, poparta przez Napoleona, pozwoliła na formowanie oddziałów z polskich emigrantów oraz jeńców z armii austriackiej. Legiony zachowały polskie mundury, stopnie wojskowe i język komend, a ich żołnierze otrzymali prawa obywateli lombardzkich. Dąbrowski – doświadczony oficer i patriota – widział w tym nie tylko służbę sojusznikom Francji, lecz przede wszystkim drogę do odbudowy polskiej armii i przyszłej walki o niepodległość.

Wiosną 1797 roku w szeregach Legionów znalazło się już około siedmiu tysięcy żołnierzy. Walczyli oni u boku Francuzów w północnych Włoszech, m.in. pod Weroną, nad jeziorem Garda i w walkach przeciwko wojskom Austrii oraz przeciwnikom rewolucji. Później polscy legioniści bronili Republiki Rzymskiej, uczestniczyli w kampanii przeciw Królestwu Neapolu oraz w zmaganiach z wojskami II koalicji antyfrancuskiej. Choć ponosili ciężkie straty, Legiony stały się szkołą nowoczesnego wojska, opartego na awansie według zasług, a nie pochodzenia.

Dąbrowski wprowadził w nich reformy wzorowane na armii francuskiej, zniósł kary cielesne i dbał o kształcenie żołnierzy. W Legionach narodził się także symbol polskiej nadziei na wolność – pieśń Józefa Wybickiego „Mazurek Dąbrowskiego”, napisana w 1797 roku we Włoszech. Słowa „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy” oddawały wiarę legionistów, że walka u boku Napoleona doprowadzi w końcu do odrodzenia ojczyzny.

Choć Legiony nie przyniosły natychmiastowego odzyskania niepodległości, wykształciły kadrę przyszłych oficerów i podtrzymały ciągłość polskiej tradycji wojskowej. Stały się jednym z najważniejszych rozdziałów w historii walki o wolność.

Kresy.pl / MuzHP