Bitwy powstania Chmielnickiego cz.6

Po wybraniu na króla Rzeczypospolitej Jana Kazimierza Wazę, brata Władysława IV, regimentarze, a mianowicie Firlej, Lanckoroński i Ostroróg, ruszyli na Wołyń i Podole, by likwidować małe “kupy” kozackie i tatarskie czambuły. Odnieśli sukces i oczyścili cały region ze swawolnych kozaków. Założyli obóz pod Konstantynowem. Jednak postanowili wycofać się do Zbaraża. Co było tego powodem? Jest kilka opcji… Do regimentarzy doszła wiadomość o gromadzeniu się armii Chmielnickiego i dołączeniu do niego pierwszych oddziałów chanowych. Ponadto siły polskie były bardzo uszczuplone. Sejm wyznaczył tylko 10 tysięcy żołnierzy na armię regimentarską. Jednak zdezerterowało 4 tysiące żołdaków. Co dało siłę bardzo marną – 6 tysięcy. Tak więc mógł ich pokonać zwykły tatarski czambuł lub podjazd. Postanowiono ruszyć do bardziej ufortyfikowanego miejsca, mianowicie do Zbaraża. Sytuacja jednak się skomplikowała. Zbaraż należał do rodu Wiśniowieckich, więc dobrze by było, gdyby do obrony zamku i miasta przyłączyły się armie Jeremiego Wiśniowieckiego, które były nie tyle liczne (do 3-4 tys.) co zaprawione w boju. Sam Jeremi był doskonałym strategiem i wodzem. Wojewoda ruski był jednak przez króla obrażony, więc nie wiadomo było, czy przyłączy się do obrońców, których zwierzchnikiem był król, który stacjonował w Lublinie, a więc daleko od głównych sił swojej armii.

Wojska koronne ruszyły z Konstantynopola komunikiem, zostawiając część taborów. Przypominało to żołnierzom haniebną ucieczkę spod Piławiec. Gdy doszły pod Zbaraż, wysłano regimentarza Lanckorońskiego do Jeremiego, by poprosić go o dołączenie do obozu regimentarzy. Ten zgodził się, lecz nie przyjął buławy, którą chciał mu podarować Lanckoroński. Gdy Jarema dotarł do Zbaraża 9 lipca, zaczął przygotowywać się do obrony. Sam zamek i miasto było bardzo dobrze i nowocześnie ufortyfikowane. Obronie sprzyjało otoczenie zamku przez 2 stawy – Zbaraski i Bazarzyniecki. Mury nie były ceglane, lecz zbudowane były z wałów ziemnych, , które były obłożone ciosanym kamieniem. Miasto również było zdatne do obrony, jednak najważniejszy był zamek, zbudowany przez kniaziów Zbaraskich wg planu architekta Henryka von Poena.

Wiśniowiecki, mimo że regimentarzem nie był, został faktycznym dowódcą obrony twierdzy. Założono warowny obóz z ziemnymi i kamiennymi szańcami. Broniły ich dywizje:

– Andrzeja Firleja, kasztelana bełskiego: 5 chorągwi husarskich pod dowództwami Koreckiego, Firleja, Sierakowskiego, Radziejowskiego; 10 dragońskich Kołodzińskiego, Dębińskiego, Podgórskiego, Pogłowskiego, Kobierzyckiego, Jastrzębskiego, Miecielskiego, Tomickiego, Skorzeckiego, Onuszki; 8 pancernych Piasoczyńskiego, Kossakowskiego, Hulewicza, Czetwertyńskiego, Różniatowskiego, Hołuba.

– Stanisława Lanckorońskiego, kasztelana kamienieckiego: 4 husarskie Lanckorońskiego, Kłobuckiego, Lubomirskiego, Kalinowskiego; 8 pancernych Zamoyskiego, Kisiela, Koniecpolskiego, Meleszki, Duszyńskiego, Ujejskiego, Falibowskiego, Rajeckiego; 4 chorągwie pod Suchodolskim; rajtaria i osiem dragońskich Korffa; regimenty 2 piechoty niemieckiej Przyjemskiego.

-Ostroroga, podczaszego koronnego: 4 husarskie Sieniawskiego, Sobieskiego, Lubomirskiego; 7 dragońskich Potockiego, Sokoła, Aksaka, Aksaka, Komorowskiego, Poniatowskiego; jeszcze 7 pod Denhoffem; 3 węgierskiej.

– Jeremiego Wiśniowieckiego, wojewody ruskiego: 3 husarskie Jeremiego, Dymitra, Zamoyskiego; tysiąc piechoty, kilkaset semenów.

– Aleksandra Koniecpolskiego, chorążego koronnego: 1 husarska Wyżyckiego; 1 kwarciana Dzika, Zaćwilichowskiego, Kalinowskiego, Ratowskiego, Cetnera, Golińskiego.

10 lipca pod mury Zbaraża doszły pierwsze podjazdy tatarskie. Jeden z nich zaatakował pachołków, którzy wyprawili się po żywność. Szarżą z pomocą kilku innych chorągwi Koniecpolskiego sprawiła pierwszą klęskę Tatarom. W dniu następnym pod twierdzę doszedł Chmielnicki, otoczywszy zamek. Siły jego wraz z Tatarami liczył 200-300 tysięcy żołnierzy. W następnej części omówię obronę Zbaraża.