Olsznica

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego, t. 7, Warszawa 1886, s. 498-499.

Olszanica 1.) rus. Olszanycia, wś w pow. jaworowskim, 5 klm. na zach. od sąd. pow. i urz. poczt, w Jaworowie. Na płn. leżą Załuże, Cetula i Jazów Nowy, na wsch. Szkło, na płd. Bruchnal i Czołhynie, na zach. Jaworów. Płn. część wsi przepływa pot. Szkło. Wchodzi on tu z Cetuli i tworzy zaraz na granicy tej wsi staw rozległy, t. z. „Werchstaw“, z którego wypłynąwszy podąża na zach. aż do granicy Jaworowa, gdzie się znowu w staw Jaworow­ski rozlewa. Środkiem obszaru płynie dopływ Szkła, pot. Hnojeniec. Wchodzi on tu w Bruchnala i płynie na płn.-zach., a wpada do Szkła tuż przed jego ujściem do stawu Jaworowskie­go. Zabudowania wiejskie leżą nad Werchstawem, w dolinie Hnojeńca i we wsch. stro­nie obszaru a tworzą następujące grupy do­mów i części wsi: Hnojeniec, Kierniczka, Nalisie, Muryny, Szoty al. Na Szotach, Stury al. Na Sturach, Okółki, Tołoka. Własn. więk. ma roli or. 20, łąk i ogr. 262, pastw. 4, lasu 210; wł. mn. roli or. 1474, łąk i ogr. 463, pastw. 353, lasu 36 mr. W r. 1880 było 1240 mk. w gm., 32 na obsz. dwor. (między nimi 9 obrz. rzym.-kat.). Par. rzym.-kat. w Jaworowie, gr.-kat. w miejscu, dek. jaworowski, dyec. przemyska. We wsi jest cerkiew pod wezw. św. Jerzego. Cerkiew ta zbudowana w r. 1540, przestawiona w r. 1796 na funda­ment murowany. Wielki ołtarz św. Onufrego przeniesiono tu z cerkwi bazyliańskiej, która się niegdyś znajdowała w Lasku Jaworowskim, przysiółku Czernilawy, a którą rozebrano w r. 1795. W lesie „Kierniczka” znajduje się kaplica. Za czasów Rzpltej należała O. do dóbr koronnych, do ziemi lwowskiej, a sstwa jaworowskiego. W r. 1456 zastawił ją wraz z Jaworowem i innymi wsiami Kazimierz Jagiellończyk Piotrowi Szamotulskiemu, kaszt.

[s.499]

poznańskiemu, w długu 1300 grzywien zwy­kłej monety i 1650 zł. węgierskich, które u niego na zapłatę wojennej wyprawy do Prus był zaciągnął (A. G. Z., t. II, str. 151 i Archi­wum Bernard, we Lwowie, C. t. 385, str. 183). W lustracyi z r. 1665 (Rkp. Ossoli. No 2834, str. 175) czytamy: „Ta wieś zamyka w sobie półłanków21. Poddanych przed woj­ną było 15, teraz jest ich 12, a osiadłych półłanków 5. Czynszu z półłanku dają po gr. 5=27 gr. 9 den. Owsa czynszowego z półłan­ku po 2 pół miarki, więc półtniarków 10, po gr. 15=5 zł. Kur prostych z półłanku po 4, więc 20 po gr. 3=2 zł. Za furę solną na tezy razy rachując z półłanku, dają po zł. 12=60 zł. Dziesięciny jagnięcej od dziesiątka jagniąt dziesiąte jagnię; tego roku dostało się jagnię 1 a 1 zł. Dani miodowej, albo plastrów mio­dowych od pnia starych pszczół, po plastrze jednym; tego roku dostało się plastrów 24, co czyni zł. 8. Poddani tej wsi robić powinni z południa od niedziele do niedziele po dniu jednym od południa, lubo sprzężajem, lubo pieszo. Prząść z półłanku łokci 6 z przędzy dworskiej. Zagrodników w tej wsi było 15. Teraz jest tylko 2, którzy płacą czynszu po gr. 6=12 gr. Robić powinni po 2 dni w ty­dzień od południa. Dani leśnej dostało się 1 zł. 25 gr. Karczmarz jeden z roli karcze­mnej zł. 6., drugi Jurko zł. 6, trzeci Jaremko zł. 3. Popowie dają czynszu i z furą zł. 7. Mielnik daje za furę zł. 6. Jaśko karczmarz zł. 6. Suma prowentu z tej wsi zł. 65 gr. 4 den. 9. Na str. 188(1. c ) czytamy: „Popostwo we wsi Olszanicy. Nabożny Jaków, pop de villa Olszanica, pokazał przywilej króla JMci teraźniejszego w Warszawie, die 9 juli 1660 r. otrzymany, którym konsens od WJM Pana Jana Sobieskiego, chorążego koronnego, na te popostwo i cerkiew olszanicką pod tytu­łem św. Wielkiego Męczennika Jerzego sobie i synom swoim Janowi, Fedkowi i Wasylowi ze wszystkimi do niego przynależnościami w zamku jaworowskim die 16 junii 1660 r. otrzymany utwierdzać raczy. Tedy i my ten­że przywilej in omnibus punctis, clausulis et conditionibus aprobujemy i przy nim tegoż Ja­kowa popa olszańskiego wcale zachowujemy, w Bukoninie pod Derbką sztukę pola za konsensem IMPana Starosty jaworowskiego pusz­czoną, poczynającą się od miedzy Artuszowej z jednej, a od miedzy Iwana Nauma z drugiej strony, a kończącą się po końcowi moczar pod Derbką, która pod Wroniakiem, tak gromada ze wsi Olszanicy jako i bracia stryjeczni ża­dnego nie mając prawa odejmują i w to grun­ta wrywają się, tedy aby ta przeszkoda i praejudicium w prawie jego się działo, serio zaka­zujemy”. We wsi jest młyn amerykański. W 1822 r. wydał staw olszański karpiów dwu­letnich kop 69, jednorocznych kop 72, szczu­paków kop 41, innych ryb kop 66 (Rkp. Ossol No 1829).