Dwór w Czerwonym Dworze
Na Litwie jest kilka miejscowości o nazwie Czerwony Dwór (Raudondvaris). Dwie z nich leżą w stosunkowo niewielkiej odległości na północ od Wilna i obie były ośrodkami majątków ziemskich.
Czerwony Dwór, o którym będzie mowa dalej, jest położony o ok. 30 km na północny wschód od Wilna i o ok. 2 km na wschód od szosy Wilno – Podbrodzie. W XVIII w. miejscowy majątek należał do biskupa wileńskiego Ignacego Massalskiego. Po jego niesławnej egzekucji z rąk insurgentów w Warszawie w 1794 r. dobra znalazły się w ręku pułkownika Ignacego Parczewskiego i pozostały we władaniu jego potomków do II wojny światowej. Około połowy XIX w. Parczewscy wznieśli w Czerwonym Dworze dwór, który zachował się do naszych czasów. Jest to stosunkowo nieduża budowla eklektyczna, z przewagą elementów neoklasycystycznych i neorensansowych, o złożonej bryle. Dwór składający się z części jedno- i dwukondygnacyjnych, został wzniesiony na bardzo wysokim przyziemiu, pełniącym rolę dodatkowej kondygnacji. Główny, dwukondygnacyjny korpus ma plan zbliżony do kwadratu. Fasadę, zwieńczoną szerokim trójkątnym frontonem, akcentuje oryginalny półkolisty, pięciokolumnowy portyk, posadowiony na pięciu niskich arkadach. Do korpusu głównego przylegają niższe o jedną kondygnację wydłużony korpus tylny, nakryty dachem dwuspadowym, oraz krótki korpus boczny, z dużymi, półkoliście zamkniętymi oknami, na dachu którego znajduje się taras obwiedziony balustradą z artystycznie kutych krat. Bardzo bogatą dekorację elewacji stanowią: boniowanie, pokrywające część przyziemia, pilastry, listwowe oprawy okien, belkowania i gzymsy. Po II wojnie światowej budynek był użytkowany przez miejscowy kołchoz. Obecnie od kilkunastu lat jest opuszczony. Jego wnętrza są kompletnie zdewastowane, jednak mury i dach (na razie) są solidne. W pobliżu dworu resztka przerzedzonego parku, a w pewnym oddaleniu – również opuszczone i zdewastowane budynki gospodarcze. Zwraca wśród nich uwagę potężny XIX-wieczny browar, w którym niegdyś produkowano słynne na całą Litwę portery.
Tekst i zdjęcie:
Grzegorz Rąkowski
