Podmojsce

Podmojsce (Підмостичі) to zapomniana przez Boga i ludzi niewielka wioska położona o niespełna kilometr na wschód od granicy ukraińsko-polskiej, o 2 km na południe od miasteczka Niżankowice, w pobliżu szosy łączącej je z Dobromilem.

Szosa ta biegnie starym traktem prowadzącym z Przemyśla ku granicy węgierskiej, który właśnie w tym miejscu przekraczał rzekę Wiar. Nazwa miejscowości, znana dawniej również w wersji Podmoście, pochodzi właśnie od mostu na Wiarze. Wieś położona jest na czterdziestometrowej wysokości skarpie doliny Wiaru, który płynie w odległości ok. 200 m od jej podnóża. Skarpę rozcina tu głęboki jar niewielkiego strumienia, który dzieli miejscowość na dwór, leżący po jego zachodniej stronie, oraz złożoną z kilkudziesięciu domów wieś. Niewiele wiadomo o historii miejscowego majątku. Z dostępnych skromnych informacji wynika, że w połowie XIX w. był on w ręku Gadomskich, na przełomie XIX i XX w. należał do Skalskich, zaś w okresie międzywojennym – do Pindelskich.

Na terenie dworskim zbocze doliny Wiaru porasta kępa starych drzew niewielkiego zdziczałego parku. W jego otoczeniu, na skraju skarpy, stoi zapuszczony dwór. Jest to budowla wzniesiona zapewne w 2 poł. XIX w., zbudowana na planie prostokąta, parterowa, podpiwniczona. Front dworu akcentuje czterokolumnowy portyk z trójkątnym drewnianym frontonem oraz dwa płytkie ryzality skrajne. Dekorację elewacji tworzą gzymsy, belkowanie, pilastry zdobiące naroża ryzalitów, prostokątne wnęki oraz półkoliste i odcinkowe nadokienniki. Obecny stan budynku oraz otaczająca go gęstwa krzewów i młodych drzew, szczelnie zarastająca również dawny dziedziniec dworski, zdają się świadczyć o tym, że budynek jest już od dawna nieużytkowany i opuszczony. Wątła ścieżka wydeptana wśród zarośli, biała firanka w jednym z okien oraz wypłowiała tabliczka dowodzą jednak, że wciąż funkcjonuje tu wiejski punkt felczersko-apteczny.

Na południowym skraju zabudowań położonej po drugiej stronie jaru wsi znajduje się niewielka klasycystyczna cerkiew p.w. św. Wasyla Wielkiego, fundowana w 1853 r. przez ówczesnych właścicieli majątku Wincentego i Amalię Gadomskich, remontowana w 1900 r. kosztem Stanisława Skalskiego. Cerkiew ma formę rotundy, nakrytej dużą kopułą ze ślepą latarnią. Jej front świątyni zdobi czterokolumnowy portyk z trójkątnym frontonem, zaś nasadę kopuły obiega szeroki pas belkowania z gzymsami. W podziemiach świątyni znajdują się groby właścicieli majątku.

Tekst i zdjęcie:

Grzegorz Rąkowski