12 lipca 1943 roku. Po „Krwawej Niedzieli” przyszedł krwawy poniedziałek
12 lipca 1943 roku, dzień po „Krwawej Niedzieli”, oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii, bojówki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów oraz zmobilizowani miejscowi chłopi ukraińscy kontynuowali masowe mordy na polskiej ludności Wołynia.
Był to drugi dzień kulminacji ludobójczej akcji OUN-B i UPA, której celem było usunięcie Polaków z tych ziem.
Według ustaleń Ewy Siemaszko i Tomasza Berezy napady objęły tego dnia 61 wsi i kolonii oraz dwa majątki w powiatach horochowskim i włodzimierskim. Zaatakowano także sześć miejscowości w innych powiatach. Łącznie 12 lipca mordowano Polaków w 67 miejscowościach i dwóch majątkach. Zginęło co najmniej 2020 osób, przy czym jest to liczba minimalna.
Do najkrwawszych zbrodni doszło w Zagajach, gdzie zamordowano około 260 Polaków, w Majdańskiej Hucie – 183, w Rudni – 140, a także w Poluchnie i kolonii Poluchno, gdzie zginęło łącznie 99 osób. W Pustomytach i kolonii Pustomyty liczba ofiar wyniosła około 80, w Podbereziu – 66, w Smołowej – 65, w Holenderni – 50, zaś we wsi i majątku Twerdynie – 44.
Na liście zaatakowanych miejscowości znalazły się również m.in. Wólka Sadowska, Żurawiec, Fusów, Zygmuntów, Korytnica, Liniów, Listopadówka, Piłsudczyzna, Tuliczów, Złoczówka, kolonia Złoczowiecka, Izów, Łudzin, Ułanówka, Oktawin, Czestny Krest, Stężarzyce, Piński Most, Baranówka i Majdan. W Stężarzycach zamordowano także księdza Karola Barana.
Napastnicy otaczali polskie osiedla, wyłapywali mieszkańców w domach, obejściach i na drogach ucieczki. Do zabijania używano broni palnej, siekier, wideł, noży oraz innych narzędzi gospodarskich. Ofiarami były całe rodziny, w tym kobiety, dzieci i osoby starsze. Po dokonaniu mordów gospodarstwa rabowano i podpalano, choć część zabudowań niszczono dopiero w następnych dniach.
Dzień 12 lipca przypadał według kalendarza juliańskiego w prawosławne święto Apostołów Piotra i Pawła. W kolejnych dniach patrole UPA wyszukiwały ocalałych ukrywających się w lasach i polach albo próbujących dotrzeć do miast i ośrodków samoobrony. Tylko 13 i 14 lipca w powiatach horochowskim i włodzimierskim zginęło w ten sposób co najmniej 255 kolejnych osób.
Czytaj też: Kosiniak-Kamysz pośmiertnie awansował Lecha Ładę „Żagiew”. Cichociemny ostrzegał przed mordami OUN-UPA
Kresy.pl / IPN
