Z Hermaszewskim w kosmos poleciały portret Gierka i Konstytucja PRL
27 czerwca 1978 roku z kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie wystartował statek Sojuz 30 z polsko-sowiecką załogą: dowódcą Piotrem Klimukiem oraz majorem Mirosławem Hermaszewskim, pierwszym Polakiem, który odbył lot w kosmos.
Misja była częścią programu Interkosmos, powołanego z inicjatywy ZSRR jako forma współpracy państw bloku socjalistycznego w badaniach przestrzeni kosmicznej. Polska uczestniczyła w nim od końca lat 60., prowadząc prace z zakresu fizyki kosmicznej, meteorologii, łączności, biologii i medycyny kosmicznej. Największym wcześniejszym sukcesem było umieszczenie w 1973 roku polskiej aparatury do badania promieniowania radiowego Słońca na satelicie „Kopernik 500”.
Decyzja o wysłaniu w kosmos przedstawicieli krajów socjalistycznych zapadła w 1976 roku. Kolejność lotów miała znaczenie polityczne i propagandowe. Strona sowiecka uznała, że jako pierwszy poleci kosmonauta z Czechosłowacji, następnie Polak, a dopiero później przedstawiciel NRD. Wybór ten wpisywał się w sytuację drugiej połowy lat 70., gdy w Polsce narastały problemy gospodarcze i pojawiały się zorganizowane środowiska opozycyjne.
Kandydatów do lotu szukano wśród pilotów samolotów naddźwiękowych. Selekcję prowadził Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej. Spośród setek rozpatrywanych wojskowych wyłoniono 17 osób, potem pięciu finalistów, a ostatecznie dwóch kandydatów: Mirosława Hermaszewskiego i Zenona Jankowskiego. Władze w Warszawie wskazały Hermaszewskiego, który przeszedł szkolenie w Centrum Przygotowań Kosmicznych imienia Jurija Gagarina pod Moskwą.
Lot miał starannie przygotowaną oprawę propagandową. Na pokład zabrano między innymi flagę i herb narodowy, portret Edwarda Gierka, znaczki zjazdów PZPR, miniaturę Manifestu PKWN i Konstytucji PRL oraz proporce organizacji związanych z państwem komunistycznym. Po starcie radio i telewizja zmieniły ramówki, a komunikaty o misji przekazywano nawet w kinach i teatrach.
Podczas misji Sojuz 30 Hermaszewski i Klimuk połączyli się ze stacją orbitalną Salut 6, gdzie realizowali program doświadczeń naukowych przygotowanych w ramach Interkosmosu. Obejmował on m.in. badania wpływu nieważkości na organizm człowieka, eksperymenty psychologiczne i fizjologiczne, obserwacje Ziemi oraz zorzy polarnych.
Po ośmiu dniach Sojuz 30 bezpiecznie powrócił na Ziemię. Hermaszewski otrzymał w Moskwie Order Lenina, Medal Złotej Gwiazdy i tytuł Bohatera ZSRR. Po przylocie do kraju władze zorganizowały mu uroczyste powitanie w Warszawie. Na trasie z Okęcia do Sejmu miało go witać około 120 tys. ludzi, a lot stał się jednym z najgłośniejszych wydarzeń propagandowych dekady Edwarda Gierka.
Do 2025 roku Mirosław Hermaszewski pozostawał jedynym obywatelem Polski, który odbył lot w kosmos; zmieniła to dopiero misja Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego.
Czytaj też:
Hermaszewski cudem ocalał z tej masakry. Zbrodnia w Lipnikach
Burza wokół POLSA. Polski astronauta mówi o „próbie cenzury”
Kresy.pl / Dzieje
