Niemcy zwróciły Polsce pierścień Zygmunta Starego. Do kraju wracają też inne zagrabione zabytki
Niemcy przekazały Polsce w środę 17 czerwca 2026 roku w Berlinie kolejne dobra kultury zagrabione w czasie II wojny światowej. Najważniejszym z odzyskanych obiektów jest pierścień króla Zygmunta I Starego, który według przekazów źródłowych należał do monarchy i został wydobyty z królewskiego grobu w Katedrze na Wawelu.
Przekazanie zabytków odbyło się podczas Forum Polsko-Niemieckiego, w ramach obchodów 35. rocznicy podpisania traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy.
Do Polski wracają: pierścień Zygmunta I Starego, fragment średniowiecznego rękopisu z zapisem hymnu „Gaude Mater Polonia” oraz 11 miniaturowych eksponatów kolejowych z przedwojennego Muzeum Komunikacji w Warszawie.
O zabiegach o odzyskanie pierścienia Kresy.pl pisały już rok temu. Zabytek jest związany ze Szkatułą Królewską Czartoryskich. Jak podaje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w 1791 roku Tadeusz Czacki wydobył go z grobu Zygmunta I Starego wraz z innymi kosztownościami. Przedmioty trafiły następnie do księżnej Izabeli Czartoryskiej i były przechowywane jako część narodowego depozytu.
W sierpniu 1939 roku najcenniejsze zbiory Muzeum Książąt Czartoryskich, w tym Szkatułę Królewską, ukryto w pałacu w Sieniawie. Po wkroczeniu wojsk niemieckich obiekty zostały zrabowane. Według MKiDN złoty pierścień Zygmunta I Starego trafił w 1963 roku do zbiorów Schmuckmuseum Pforzheim w Niemczech. W marcu 2023 roku strona polska złożyła wniosek restytucyjny, a 12 maja 2026 roku rada miasta Pforzheim podjęła uchwałę o zwrocie zabytku Polsce. Pierścień ma trafić do Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.
Drugim odzyskanym obiektem jest fragment rękopisu z zapisem hymnu „Gaude Mater Polonia”, jednego z najstarszych religijnych utworów liryki polsko-łacińskiej. Odnaleziony w Staatsbibliothek zu Berlin fragment powstał prawdopodobnie w drugiej albo trzeciej ćwierci XIV wieku i obejmuje sześć pergaminowych kart dawnego kodeksu liturgicznego. Na kartach zachowały się przedwojenne pieczątki Biblioteki Seminaryjnej w Płocku. Według MKiDN rękopis został najprawdopodobniej wywieziony przez Niemców po zajęciu Płocka w 1939 roku.
Fragment średniowiecznego rękopisu z zapisem „Gaude Mater Polonia”, fot. Gov.pl.
Do Polski wracają także miniaturowe eksponaty kolejowe pochodzące z kolekcji przedwojennego Muzeum Komunikacji w Warszawie. Instytucja, wcześniej działająca jako Muzeum Kolejowe, przed wybuchem wojny posiadała ponad 4 tys. eksponatów, w tym prawie 400 modeli. Resort kultury podaje, że siedem z odzyskanych obiektów wywieziono jesienią 1940 roku, a pozostałe między 1940 a 1945 rokiem. Zabytki trafią do Stacji Muzeum w Warszawie.
„Do Polski wracają obiekty olbrzymiej wagi, bezcenne dla polskiej kultury i polskiej tożsamości, zrabowane podczas II Wojny Światowej” — powiedziała minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska podczas uroczystości w Berlinie.
Szef niemieckiej dyplomacji Johann Wadephul mówił przed przekazaniem obiektów, że ustalanie ich pochodzenia i historii własności przypomina pracę detektywistyczną. „Ich zwrot przypomina nam, że nasza wspólna historia ma także bolesne rozdziały” — powiedział Wadephul.
Zwrot nastąpił po wcześniejszym przekazaniu Polsce polsko-krzyżackich dokumentów oraz fragmentu średniowiecznej rzeźby z południowej ściany kościoła Najświętszej Marii Panny na Zamku Wysokim w Malborku. Cienkowska oceniła, że obecne wydarzenie jest kontynuacją „nowego historycznego otwarcia” w sprawie restytucji dóbr kultury.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podaje, że prowadzi obecnie ponad 200 postępowań restytucyjnych w 22 krajach. Od 2008 roku do Polski powróciło 915 utraconych dóbr kultury z 14 krajów, a od początku 2026 roku odzyskano 32 obiekty.
