Malarnia Królewska w Warszawie – początek nowoczesnego malarstwa polskiego
W 1766 roku w Warszawie powstała Malarnia Królewska – pierwsza w Rzeczypospolitej instytucja o charakterze szkoły malarstwa artystycznego.
Została założona na Zamku Królewskim z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a jej organizatorem i dyrektorem był nadworny malarz monarchy, Marcello Bacciarelli. Instytucja ta stała się jednym z najważniejszych elementów programu kulturalnego epoki stanisławowskiej i uznawana jest za początek nowoczesnego malarstwa polskiego.
Powstanie Malarni było odpowiedzią na wyraźne zapóźnienie artystyczne Rzeczypospolitej wobec państw Europy Zachodniej. W XVIII wieku w wielu krajach funkcjonowały już akademie sztuk pięknych, często działające pod patronatem dworów królewskich. W Polsce natomiast edukacja artystyczna miała charakter rozproszony i warsztatowy. Stanisław August, dążąc do modernizacji życia kulturalnego państwa, postanowił stworzyć ośrodek kształcenia artystów według europejskich standardów.
Na czele Malarni stanął Bacciarelli, który przed przyjazdem do Warszawy otrzymał propozycję objęcia profesury w Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie. Ostatecznie wybrał służbę u polskiego monarchy, gdzie otrzymał możliwość stworzenia instytucji przypominającej akademię sztuk pięknych. Wśród nauczycieli znaleźli się wybitni artyści epoki, m.in. Bernardo Bellotto zwany Canalettem, Ludwik Marteau, Antoni Albertrandi czy Jan Bogumił Plersch.
Program nauczania opierał się na klasycznych zasadach akademickich. Podstawową metodą pracy było kopiowanie obrazów i rzeźb, co miało kształcić warsztat oraz wyczucie formy. Z czasem wprowadzono również studium aktu, a od początku lat siedemdziesiątych XVIII wieku rozwijano kolejne specjalizacje i organizowano konkursy dla uczniów. Kształcenie nie ograniczało się wyłącznie do praktyki malarskiej. Studenci poznawali także historię, mitologię, anatomię, matematykę, optykę i fizykę, a dzięki bibliotece mogli studiować również zagadnienia rzemiosła artystycznego oraz sztuki starożytnej.
Do 1795 roku Malarni opuściło około pięćdziesięciu–siedemdziesięciu absolwentów. Wśród nich znaleźli się artyści, którzy odegrali znaczącą rolę w kulturze polskiej, m.in. Kazimierz Wojniakowski, Zygmunt Vogel czy Anna Rajecka. Wielu z nich w późniejszych latach zostało nauczycielami kolejnych pokoleń twórców.
Funkcjonowanie Malarni jako instytucji państwowej zakończyło się wraz z upadkiem Rzeczypospolitej i III rozbiorem Polski w 1795 roku. Idea szkoły przetrwała jednak w prywatnej pracowni Bacciarellego, a jej tradycja znalazła kontynuację w powstałej w 1816 roku Szkole Sztuk Pięknych przy Uniwersytecie Warszawskim. Dzięki temu Malarnia Królewska zapoczątkowała trwałą tradycję akademickiego kształcenia artystów w Polsce.
Kresy.pl / PAP
