Sojusz polsko-litewski zaczął słabnąć już za Jagiełły. Grodzieńska próba ocalenia unii
15 października 1432 roku w Grodnie podpisano kolejny akt unii polsko-litewskiej, który miał zakończyć wojnę domową na Litwie i odbudować więź z Polską.
Po śmierci wielkiego księcia Witolda w 1430 roku Litwa pogrążyła się w chaosie. Zabrakło silnego przywódcy, który potrafiłby utrzymać równowagę między władzą króla Polski Władysława Jagiełły a niezależnością litewskich bojarów. Na tron w Wilnie Jagiełło wysunął swojego brata Świdrygiełłę – ten ostatni od dawna chciał wyrwać Litwę z rąk Witolda.
Jagiełło liczył, że Świdrygiełło utrzyma więź z Koroną. Okazało się jednak, że wybór był chybiony. Nowy władca dążył do pełnej niezależności, szukał wsparcia wśród Krzyżaków, cesarza i Moskwy, a jego ambicje groziły całkowitym zerwaniem unii z Polską.
Czytaj też: Unia w Horodle
Litwa wraca do Jagiełły
W tej napiętej sytuacji część litewskich możnych, zmęczonych wojną domową, opowiedziała się za bratem Witolda – Zygmuntem Kiejstutowiczem. To właśnie z jego inicjatywy i przy poparciu Jagiełły doszło 15 października 1432 roku w Grodnie do podpisania nowego aktu unii.
Zygmunt przyjął tytuł wielkiego księcia, ale zobowiązał się, że po jego śmierci władza na Litwie wróci do króla Polski lub jego potomków. Ustalono też, że kolejni wielcy książęta będą wybierani wspólnie przez Polaków i Litwinów. Porozumienie określało także podział ziem: całe Podole miało przypaść Koronie, a większa część Wołynia pozostać przy Litwie jako lenno polskiego króla.
Czytaj też: Unia lubelska
Równouprawnienie szlachty prawosławnej
Ważnym elementem grodzieńskich rozmów były kwestie religijne. Z inicjatywy biskupa Zbigniewa Oleśnickiego postanowiono zrównać w prawach szlachtę ruską i prawosławną z katolicką. Król 30 października 1432 roku we Lwowie potwierdził równość prawną szlachty ruskiej z katolicką i zagwarantował swobodę wyznania dla ludności obrządku greckiego pod jego berłem. Z kolei 6 maja 1434 roku Zygmunt Kiejstutowicz nadał podobne przywileje litewskim bojarom prawosławnym w Trokach. Choć prawo zabraniało im obejmowania urzędów w samej Litwie właściwej, akty te wprowadzały zasadę niemal pełnego równouprawnienia między chrześcijanami obrządku łacińskiego i wschodniego.
Unia grodzieńska, wraz z późniejszymi aktami lwowskim i trockim, stanowiła próbę pogodzenia interesów obu państw i ich wieloetnicznych elit. Pomogła w umocnieniu władzy Zygmunta Kiejstutowicza, który dzięki wsparciu Polski pokonał Świdrygiełłę w bitwie pod Wiłkomierzem w 1435 roku.
Mimo to więzi unijne po śmierci Jagiełły zaczęły słabnąć. Ponownie odrodziły się dopiero w 1447 roku, kiedy zarówno tron w Wilnie, jak i tron w Krakowie znalazły się w rękach Kazimierza Jagiellończyka. Unia grodzieńska była więc ostatnim aktem unii zawartym za życia Władysława Jagiełły i ważnym krokiem w procesie budowy wspólnoty politycznej Polski i Litwy.
Kresy.pl
Czytaj też: Giedyminowicze
