Unia Europejska i Ukraina zawarły nowe porozumienie handlowe, które wprowadza zmiany w zasadach eksportu produktów rolnych. Ustalono nowe limity, mechanizmy ochronne i wymogi dotyczące standardów produkcji. Porozumienie ma na celu pogłębienie integracji gospodarczej Ukrainy z UE.
Unia Europejska i Ukraina osiągnęły porozumienie w sprawie nowej umowy handlowej, która ma zastąpić dotychczasowe, tymczasowe preferencyjne regulacje wprowadzone po rosyjskiej inwazji. Komisja Europejska poinformowała, że zrewidowana wersja Głębokiej i Kompleksowej Strefy Wolnego Handlu (DCFTA) została uzgodniona w zasadzie 24 czerwca br. po intensywnych rozmowach między przedstawicielami UE i Ukrainy.
Dotychczas, od 2022 r., wymiana handlowa pomiędzy obiema stronami opierała się na autonomicznych środkach handlowych (ATM), które znosiły wszystkie taryfy i kwoty na ukraiński eksport produktów rolnych do UE. Rozwiązanie to zapewniło ukraińskim eksporterom szeroki dostęp do rynków Unii, zwłaszcza w sektorze zbóż, kukurydzy, jaj i drobiu. ATM były corocznie odnawiane, jednak wygasły na początku czerwca br. i zostały zastąpione przez nowe, mniej rozległe porozumienie.
Nowa umowa ma charakter długoterminowy i przewiduje bardziej konserwatywne podejście, uwzględniające wrażliwość sektorów rolnych państw członkowskich UE. Komisarz ds. handlu Maroš Šefčovič określił porozumienie jako wyważone, sprawiedliwe i realistyczne, podkreślając, że stanowi ono nowy rozdział w relacjach gospodarczych między Unią a Ukrainą. Z kolei komisarz ds. rolnictwa Christophe Hansen podsumował dotychczasowe ATM jako „wyjątkowe instrumenty, które oferowały bardzo wysoki stopień jednostronnej liberalizacji corocznie od 2022 r.”
Zgodnie z ogłoszonymi ustaleniami, Ukraina będzie mogła eksportować do UE m.in. zboża, jaja i drób w określonych, zwiększonych w stosunku do historycznych poziomów kwotach, jednak nie będzie to pełna liberalizacja znana z poprzednich lat. Produkty uznane za wrażliwe, takie jak cukier, jaja i pszenica, objęto wyższymi kwotami, lecz nie przekraczają one historycznych wolumenów importu, co ma zapewnić stabilność rynków unijnych. W przypadku produktów mniej wrażliwych kwoty zostały zwiększone umiarkowanie.
Nowa umowa przewiduje również mechanizmy ochronne dla rynków UE, które będą mogły zostać uruchomione w sytuacji poważnych zakłóceń spowodowanych zwiększonym importem. W dokumencie zawarto także zobowiązanie Ukrainy do stopniowego dostosowania krajowych norm produkcji rolnej – w tym w zakresie dobrostanu zwierząt i stosowania pestycydów – do wymogów UE do 2028 r. Zaostrzone standardy będą dotyczyć eksportu produktów takich jak pszenica, kukurydza, cukier, miód, drób i jaja.
Przewidziano pełną liberalizację m.in. dla produktów mlecznych, takich jak mleko w proszku, mleko fermentowane, grzyby oraz sok winogronowy. Ukraina zgodziła się również na zwiększenie kwot importowych wieprzowiny, drobiu i cukru z UE, a także na stopniowe zmniejszanie lub znoszenie ceł na inne towary, co – według Komisji Europejskiej – może poprawić możliwości eksportowe dla unijnych rolników, szczególnie z państw graniczących z Ukrainą.
Obecnie uzgodnione porozumienie wymaga jeszcze formalnego zatwierdzenia przez państwa członkowskie UE i Parlament Europejski. Komisja Europejska zamierza w najbliższych dniach przedstawić szczegóły umowy i złożyć projekt decyzji Radzie UE. Ostateczna akceptacja będzie należała do Komitetu Stowarzyszenia UE-Ukraina. Obie strony zobowiązały się do okresowego przeglądu umowy w przyszłości, biorąc pod uwagę postępy integracji gospodarczej Ukrainy z UE oraz dostosowanie do unijnych standardów.
Wcześniej Parlament Europejski przedłużył do końca 2025 r. umowę o transporcie drogowym między UE a Ukrainą, która ułatwia przepływ towarów z i do tego kraju. Zwalnia ona ukraińskie firmy z przestrzegania części restrykcyjnych często przepisów, którym muszą sprostać unijni przewoźnicy.
Zaktualizowana umowa wymaga od kierowców posiadania dokumentów zezwalających na przewóz międzynarodowy. Muszą oni również umieścić na przedniej szybie naklejkę potwierdzającą, że ich transport drogowy wchodzi w zakres umowy. Klauzula ochronna umożliwia zawieszenie umowy na określonym obszarze geograficznym w przypadku poważnych zakłóceń na lokalnym rynku transportu drogowego.
Według ukraińskiego ministra ds. odbudowy oraz ministra rozwoju wspólnot i terytoriów Ołeksija Kułeby, dzięki „transportowemu ruchowi bezwizowemu” eksport drogowy do Unii Europejskiej wzrósł o 42 proc., natomiast import drogowy na Ukrainę zwiększył się o 37 proc. Ukraina i UE prowadzą także negocjacje nad zaktualizowaną umową handlową, która ma zastąpić obecnie obowiązujący „handlowy ruch bezwizowy”.
Ponadto od 6 czerwca 2025 r., po wygaśnięciu tymczasowych środków liberalizacji (ATM), Unia przywróciła kontyngenty taryfowe na produkty rolne z Ukrainy, jednak w ich ramach nadal obowiązuje zerowa stawka celna. W 2024 r. aż 60 proc. całkowitego eksportu Ukrainy trafiało na rynki państw UE, podczas gdy przed wojną w 2021 r. było to nieco ponad 39 proc.
Komisarz ds. rolnictwa Christophe Hansen opisał ATM jako „wyjątkowe instrumenty, które oferują bardzo wysoki stopień jednostronnej liberalizacji corocznie od 2022 r.” Umowa ta wygasła na początku tego miesiąca.
Nowa umowa jest mniej ambitna od poprzedniej, ale jej celem jest „znalezienie właściwej równowagi między wspieraniem handlu Ukrainy z Unią a uwzględnieniem wrażliwości szeregu sektorów rolnych UE i związanych z tym obaw” – powiedział Hansen.
Kresy.pl/euronews.com
