Ta zniewaga krwi wymaga! W „Zemście” Fredro opisał XVII-wieczny spór o ten zamek
Na pograniczu gmin Korczyna i Wojaszówka niedaleko Krosna wznoszą się malownicze ruiny zamku Kamieniec. To właśnie tu, pośród starych murów XIV-wiecznej warowni, rozegrał się spór, który stał się inspiracją dla jednej z najważniejszych komedii polskiego teatru – Zemsty Aleksandra Fredry.
Na zamku bywał Jagiełło i św. Jan z Dukli
Kamieniec powstał w pierwszej połowie XIV wieku – pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1348 roku. Warownia od początku miała znaczenie strategiczne i była związana z wpływowymi rodami Rzeczypospolitej, przede wszystkim z Kamienieckimi.
W 1396 roku, w nagrodę za zasługi w obronie Wilna, zamek otrzymał Klemens z Moskorzewa herbu Pilawa. Rozpoczął on zakrojoną na szeroką skalę rozbudowę twierdzy – wzniósł m.in. Zamek Wysoki oraz kaplicę, którą ufundował w 1397 roku. Konsekracja kaplicy miała miejsce pięć lat później, w 1402 roku.
Zamek gościł wielu znamienitych gości. W 1399 roku przebywał tu sam król Władysław Jagiełło, odbywający objazd południowych ziem Królestwa. Z kolei msze w zamkowej kaplicy odprawiał św. Jan z Dukli – wówczas gwardian klasztoru franciszkanów w Krośnie. Świadczą o tym zachowane dokumenty, które potwierdzają jego obecność i posługę duchową na Kamieńcu.
Zamek Górny versus Zamek Dolny
W XV wieku twierdza przeszła znaczną rozbudowę. Od strony zachodniej powstało drugie przedzamcze, znane dziś jako Zamek Dolny Odrzykoński (lub Przedzamcze Zachodnie), z osobnym wjazdem i jedyną na całym zamku studnią. W tym samym czasie od wschodu dobudowano Przedzamcze Wschodnie, czyli Zamek Dolny Korczyński – kompleks gospodarczy z główną bramą prowadzącą na teren warowni.
Dzięki tym pracom Kamieniec stał się rozległym zespołem zamkowym o zróżnicowanych funkcjach – militarnych, administracyjnych i gospodarczych. Wieloczłonowa struktura budowli, choć imponująca, miała w przyszłości doprowadzić do skomplikowanych sporów własnościowych.
Zamek Kamieniec, fot. Krystian Cieślik / Wikipedia, lic. CC BY-SA 3.0 pl
Prędzej w morzu wyschnie woda, nim tu u nas będzie zgoda!
W XVII wieku zamek był podzielony między dwa możnowładcze rody: Firlejów i Skotnickich. Firlejowie rezydowali w dolnej części twierdzy, Skotniccy – w górnej. Terytorialne sąsiedztwo szybko przerodziło się w długotrwały konflikt. Spory dotyczyły granic, wspólnej studni, a także… wody opadowej. Skotniccy przebudowali dach swojego budynku tak, że deszczówka spływała na dziedziniec Firlejów, co tylko zaostrzyło napięcia.
Procesy między rodzinami trwały dziesięciolecia. Ich echa odnalezione zostały niemal dwa wieki później przez Aleksandra Fredrę, który wszedł w posiadanie dokumentów sądowych po ślubie z Zofią z Jabłonowskich, właścicielką połowy (a jakże) ruin, w 1828 roku. To te akta zainspirowały Fredrę do napisania Zemsty, a postacie Rejenta Milczka i Cześnika Raptusiewicza mają swoje źródło w rzeczywistym konflikcie Piotra Firleja i Jana Skotnickiego.
W przeciwieństwie do szczęśliwego zakończenia w sztuce, w życiu nie wystarczyło jedno małżeństwo, by zakończyć waśń. Choć Mikołaj Firlej poślubił Zofię Skotnicką – pierwowzorów Wacława i Klary – konflikt trwał jeszcze przez ponad trzydzieści lat.
Czytaj też: Ukraińcy mają zamiar wyremontować pałac Fredrów w Beńkowej Wiszni [+VIDEO]
Życie po życiu twierdzy
Dziś zamek Kamieniec zyskuje nowe życie. Od 1998 roku znajduje się pod opieką Andrzeja Kołdera – pasjonata, kolekcjonera i gospodarza Muzeum Zamkowego „Kamieniec”. Dzięki jego staraniom oraz pracy lokalnej społeczności, zamek znów przyciąga zwiedzających – jako muzeum, atrakcja turystyczna i miejsce spotkania z historią.
W ciekawy sposób los zatoczył koło – Kamieniec nadal jest podzielony, tym razem jednak nie między zwaśnione rody, lecz między dwie gminy: Korczynę i Wojaszówkę. Na szczęście współcześnie współpraca układa się lepiej niż ta z czasów Rejenta i Cześnika, a zamek może odwiedzić każdy chętny turysta.
Kresy.pl / Zamek Kamieniec
Czytaj też: Duch Aleksandra Fredry powraca
