Kuty 1944: zbrodnia UPA na Polakach i Ormianach. Zginęło około 200 osób
21 kwietnia 1944 roku w Kutach zakończyła się trwająca ponad miesiąc fala mordów na ludności polskiej i ormiańskiej, przerwana dopiero wkroczeniem Armii Czerwonej do miasteczka.
Pogromy rozpoczęły się w nocy z 19 na 20 marca 1944 roku po wycofaniu się niemieckiej załogi. Sprawcami mordów byli ukraińscy nacjonaliści związani z OUN i UPA, którzy przez kolejne tygodnie przeprowadzali skoordynowane ataki na mieszkańców miasta.
Bezpośrednim impulsem do rozpoczęcia ataków było opuszczenie miasteczka przez Niemców, co stworzyło próżnię i umożliwiło przejęcie inicjatywy przez ukraińskie podziemie.
Kuty od wieków stanowiły ważny ośrodek życia Ormian polskich, określany jako „mała stolica” tej społeczności – drugi po Lwowie ośrodek ormiański. Przed wojną miejscowość była także znanym kurortem.
Pierwsze akcje Ukraińców rozpoczęły się natychmiast po wycofaniu Niemców. Napady organizowano głównie nocą, według przygotowanych list mieszkańców. Początkowo ofiarami padali przede wszystkim mężczyźni uznawani za zdolnych do obrony, jednak już w kolejnych dniach zaczęto mordować również kobiety, dzieci i osoby starsze.
Zabójstw dokonywano w domach lub po wywabieniu ofiar na zewnątrz – często poprzez podpalenia zabudowań. W relacjach świadków pojawiają się opisy szczególnego okrucieństwa, np. przypadki skrajnych tortur, w tym ukrzyżowania.
Według dostępnych danych w trakcie pogromów zginęło około 200 osób, z czego tylko część ofiar udało się zidentyfikować. Liczby te mają charakter szacunkowy i różnią się w zależności od opracowania.
Świadkowie wskazywali na udział w zbrodniach greckokatolickiego księdza Władimira Zakrzewskiego. Wśród lokalnych Ukraińców byli też tacy, którzy nieśli pomoc Polakom – Dmytro Babiuk ukrywał Helenę Łysiak, a Stefan Polek ostrzegł rodzinę Jerzego Zielińskiego przed napadem.
W obliczu narastającego zagrożenia większość polskich mieszkańców podjęła próbę ucieczki. Spośród około tysiąca Polaków zamieszkujących Kuty w mieście pozostała jedynie niewielka część.
Seria mordów trwała aż do wkroczenia Armii Czerwonej 21 kwietnia 1944 roku, co zakończyło bezpośrednią falę przemocy w mieście.
Zbrodnia była częścią ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.
Kresy.pl / Bunt Młodych Duchem
