Sarmackie fryzury pierwszych dekad XVII wieku

Pierwsza połowa XVII wieku to olbrzymia różnorodność fryzur noszonych przez szlachtę Rzeczypospolitej. Łączyła je wspólna cecha – obowiązkowe wąsy. Jedynie młodzież, której jeszcze wąsy nie urosły, z konieczności chodziła bez nich.

Wszystko inne było zmienne. Włosy podgalane i niepodgalane, krótkie i długie, zaczesywane i nie. Brody różnej długości i kształtów. I to wszystko w najróżniejszych kombinacjach. To bogactwo form różni ten okres od kolejnego. W drugiej połowie XVII w., a już zwłaszcza w epoce Jana III Sobieskiego, modę męską zdecydowanie zdominował jeden typ fryzury, czyli włosy równo podgalane na całym obwodzie głowy. Do tego najczęściej brak brody, choć wciąż z obowiązkowym wąsem.

Zdj. 1 Aleksander Korniakt (wnuk zmarłego w 1603 r. Konstantego Korniakta). Cechą charakterystyczną jest brak wąsa, który dopiero zaczynał rosnąć temu młodzieńcowi. Źródło: Львівський історичний музей (Lwowskie Muzeum Historyczne). Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 2 Michał Kazimierz Pac, wojewoda wileński i hetman wielki litewski. Malował Michael A. Palloni. Portret ukończony w roku 1694. Widać tutaj typową dla epoki Jana III Sobieskiego fryzurę szlachecką. Źródło: Kościół pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła na Antokolu w Wilnie. Fot. Radosław Szleszyński.

Poniższe zestawienie kilku najpopularniejszych typów fryzur męskich pierwszej połowy XVII w., wraz z ich wariantami, zdecydowanie nie wyczerpuje tematu. Jest jedynie przyczynkiem do niego. Stworzyłem je przede wszystkim z myślą o rekonstruktorach tego okresu, choć z pewnością nie tylko oni z niego skorzystają.

Typ I

Cechy charakterystyczne:

  • krótka lub średniej długości broda,
  • wąsy,
  • włosy niepodgalane, zaczesane do tyłu

Zdj. 3 Zmarły w 1603 roku Konstanty Korniakt. Obraz, którego fragment tu widać, malowano w oparciu o chorągiew nagrobną Korniakta.Źródło: Львівський історичний музей (Lwowskie Muzeum Historyczne). Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 4 Zmarły w 1603 roku Jerzy Grodziński na portrecie powstałym w początkach XVIII w. Obraz ten malowano w oparciu o wcześniejszy i mniejszy portret tego szlachcica. Źródło: Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach. Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 5 Mikołaj Działyński, wojewoda chełmiński i starosta bratiańskiego. Zmarł w 1604 roku. Nagrobek wykonany po 1604 roku przez Abrahama van den Blocke.Źródło: Bazylika pod wezwaniem św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim. Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 6 Jerzy Mniszech. Portret namalował Szymon Boguszowicz w 1610 r. Źródło: Zamek w Olesku. Fot. Wikipedia.

Zdj. 7 Nagrobek zmarłego w 1617 roku wojewody płockiego Stanisława Krasińskiego. Źródło: Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku.Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 8 Hetman wielki koronny Stanisław Żółkiewski, zabity w 1620 roku. Źródło: Kolegiata pod wezwaniem świętego Wawrzyńca w Żółkwi.Fot. Radosław Szleszyński.

Typ Ia

Cechy charakterystyczne:

  • stosunkowo krótka broda,
  • wąsy,
  • włosy niepodgalane; niezaczesywane, lecz swobodnie opadające (co go różni od typu I)

Zdj. 9 Nagrobek zmarłego w 1609 roku starosty łomżyńskiego Nikodema Franciszka Kossakowskiego. Powstał w 1611 roku. Źródło: Kościół Katedralny pod wezwaniem śś. Michała Archanioła i Jana Chrzciciela w Łomży. Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 10 Nagrobek Teodora Bogdana Ogińskiego z około 1625 roku.Źródło: Kościół w Kroniach. Fot. Radosław Szleszyński.

Typ Ib

Cechy charakterystyczne:

  • brak brody (co go różni od typu I)
  • wąsy,
  • włosy niepodgalane, zaczesane do tyłu

Zdj. 11 Zmarły w 1646 roku Jakub Sobieski (ojciec króla Jana III Sobieskiego).Źródło: Львівська національна галерея мистецтв, czyli Lwowska Narodowa Galeria Sztuki. Oddział w Złoczowie. Fot. Radosław Szleszyński.

Typ II

Cechy charakterystyczne:

  • brak brody,
  • wąsy,
  • włosy niemal w całości podgalane, z wyjątkiem pasma zaczesanego znad ciemienia na czoło

Zdj. 12 Szlachcic polski.Źródło: Wacław Kunicki, Obraz szlachcica polskiego. Kraków 1615.

Zdj. 13 Nagrobek Jana Żółkiewskiego, starosty hrubieszowskiego i jaworowskiego, który zmarł w roku 1623.Źródło: Kolegiata pod wezwaniem świętego Wawrzyńca w Żółkwi. Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 14 Konstanty Korniakt (syn zmarłego w 1603 r. Konstantego Korniakta), 1582 – 1624. Źródło: Львівський історичний музей (Lwowskie Muzeum Historyczne). Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 15 Sarkofag Adama Hieronima Sieniawskiego wykonany przez Jana Pfistera w 1619 r. Źródło: Zamek w Pieskowej Skale. Fot. ze zbiorów autora.

Typ III

Cechy charakterystyczne:

  • broda średniej długości bądź długa
  • wąsy,
  • włosy po bokach i z tyłu krótko przystrzyżone, nad czołem obfite, tak jakby poskręcane lokówką

Zdj. 16 Nagrobek Jakuba Grodzickiego, wojskiego łomżyńskiego zmarłego 1609 roku, wystawiony za życia.Źródło: Kościół Parafialny pod wezwaniem Przenajświętszej Trójcy w miejscowości Czerwin. Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 17 Zmarły w 1618 roku Andrzej Kos. Nagrobek z około 1620 roku. Źródło: Katedra w Oliwie. Fot. Radosław Sikora.

Zdj. 18 Portret Jerzego Ossolińskiego. Malował Bartłomiej Strobel około 1635 r. Źródło: wikimedia

Zdj. 19 Nagrobek zmarłego w roku 1624 wojewody poznańskiego, Piotra Opalińskiego. Nagrobek powstał w roku 1642. Źródło: Kościół Pobernardyński Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej w Sierakowie. Fot. Radosław Szleszyński.

Typ IIIa

Cechy charakterystyczne:

  • broda średniej długości bądź długa
  • wąsy,
  • włosy po bokach i z tyłu ogolone (co go różni od typu III); nad czołem obfite, tak jakby poskręcane lokówką

Zdj. 20 Nagrobek chorążego krakowskiego Aleksandra z Pilczy Korycińskiego h. Topór, ok. 1649 r. Źródło: Kościół pod wezwaniem śś. Piotra i Pawła w Gowarczowie. Fot. Radosław Szleszyński.

Typ IIIb

Cechy charakterystyczne:

  • brak brody (co go różni od typu III)
  • wąsy,
  • włosy po bokach i z tyłu krótko przystrzyżone, nad czołem obfite, tak jakby poskręcane lokówką

Zdj. 21 Zmarły w 1605 roku Jan Zamojski, kanclerz wielki koronny i hetman wielki koronny.Źródło: Jacob Schrenck von Nozing, Johann Engelbert Noyse von Campenhouten, Giovanni Battista Fontana, Dominicus Custos, Der aller Durchleuchtigisten und Grossmächtigen Kayser, Durchleuchtigisten und Großmächtigen Königen […]Fursten wie auch Grafen, Herren, vom Adel […] warhafftige Bildtnussen und kurtze Beschreibungen jhrer so wohl in Fridts […].Ynssprugg 1603.

Zdj. 22 Sarkofag Mikołaja Sieniawskiego wykonany przez Jana Pfistera.Źródło: Zamek w Pieskowej Skale. Fot. za zbiorów autora.

Typ IV

Cechy charakterystyczne:

  • broda
  • wąsy
  • głowa wygolona z wyjątkiem pasma na czubku

Zdj. 23 Nieznany magnat w czerwonej szubie. Portret z drugiej ćwierci XVII w.
Źródło: Tadeusz Chrzanowski, Portret staropolski. Warszawa 1995. s. 35.

Zdj. 24 Nieznany szlachcic. Źródło: Львівська національна галерея мистецтв, czyli Lwowska Narodowa Galeria Sztuki. Oddział w Olesku. Fot. Radosław Sikora.

Tego typu fryzura, z brodą o różnej długości (zwykle jednak niezbyt długą) goloną czy to do linii ust, czy też dochodzącą do górnej krawędzi ucha, była popularna w ostatnich dekadach XVI w. i pierwszych dekadach wieku XVII, czyli w okresie najbardziej spektakularnych zwycięstw polskiego i litewskiego oręża. Poniżej szereg kolejnych przykładów.

 

Inne

A na koniec kilka przykładów rzadziej spotykanych fryzur.

Zdj. 25 Nagrobek Wszebora Tymińskiego zmarłego w 1617. Źródło: Kościół ojców Bernardynów w Radomiu. Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 26 Nagrobek Łukasza Bobolickiego z 1622 roku. Źródło: Sanktuarium Św. Krzyża w Biezdrowie. Fot. Radosław Szleszyński.

Zdj. 27 Husarz na sztychu z 1641 roku. Źródło: Szymon Okolski,Orbis Polonvs, Splendoribus caeli: Triumphis mundi: Pulchritudine animatium: Decore aquatilium: Naturae excellentia reptilium, Condecoratus. In qvo antiqva sarmatarvm gentilitia, pervetvstae nobilitatis Polonae insignia, Vetera & Noua Indigenatus meritorum praemia & Arma, specificantur & relucent. Kraków 1641.

dr Radosław Sikora

Sarmackie fryzury pierwszych dekad XVII wieku
Oceń ten artykuł

Dlaczego zdecydowaliśmy się na ograniczenie dostępu do naszych treści?

Ponieważ nie istnieje darmowe dziennikarstwo. Zawsze ktoś za nie płaci. Jeśli Czytelnicy nie wezmą na swoje barki finansowej odpowiedzialności za istnienie niezależnych, oddolnych inicjatyw dziennikarskich, takich jak Kresy.pl, wówczas na rynku pozostaną wyłącznie niskiej jakości tabloidy oraz media finasowane przez wielkie korporacje, partie polityczne i różnego rodzaju lobbies.

Miesięczny koszt funkcjonowania portalu Kresy.pl to 20000 zł. 7-osobowa redakcja pracuje w pełnym wymiarze i praca ta jest naszym podstawowym, najczęściej jedynym, źródłem dochodu. Kresy.pl nie powstają po godzinach, tworzone przez amatorów. Portal jest tworzony przez wykwalifikowanych dziennikarzy oraz specjalistów z zakresu polityki międzynarodowej, którzy codziennie starają się dotrzeć do informacji istotnych z punktu widzenia interesu naszej politycznej wspólnoty.

Jeśli cenisz naszą pracę, jeśli z niej korzystasz i uważasz, że zamknięcie portalu Kresy.pl byłoby stratą, prosimy dołącz do grona osób, które współtworzą finansowe podstawy funkcjonowania naszego serwisu.




Zbierzmy 1000 stałych darczyńców i wyłączmy wszystkie zewnętrzne reklamy na Kresach. Pomóż nam zbudować solidną dziennikarską platformę, publikującą ekskluzywne, wysokiej jakości informacje, opinie i analizy, utrzymującą się wyłącznie dzięki zaufaniu Czytelników.

Kresy.pl są w 100% oddolną obywatelską inicjatywą, nie stoją za nami ani medialne konsorcja, ani rządowe dotacje. Naszym celem jest przeciwstawianie się wszelkim formom manipulacji opinią publiczną w Polsce. W dobie wojny informacyjnej nie ma zadania bardziej palącego niż odpowiedzialne wspieranie zaufanych mediów.

Wyłącz reklamy

Wesprzyj jednorazowo

3 odpowiedzi

Zostaw odpowiedź

Chcesz przyłączyć się do dyskusji?
Nie krępuj się!

Dodaj komentarz